Naar het overzicht
van stukken over de proefkolonie





Cohen in de archieven van de Maatschappij van Weldadigheid, voor zover ik er weet van heb


Op 30 september 1818, invnr 48, schrijft de subcommissie Tot Nut en Beschaving
dat ze twee gezinnen heeft voor de proefkolonie. Omdat ze er maar n mag sturen, draagt ze het gezin van Jacob David Hoofien voor.

Bovengenoemde brief staat hier onder het tussenkopje 'Proefkolonisten'. Later krijgt de subcommissie bericht dat ze ook een tweede gezin mag sturen en draagt ze het gezin van Cohen voor.

Op 31 oktober 1818 stuurt de subcommissie Nut en Beschaving een stamlijst van het gezin, invnr 49 scan 491. Daarbij heet Hanna 'Hindela' en Mietje 'Esther'.

Er is een melding van het vertrek van het gezin naar de proefkolonie in de Staatscourant van 5 november 1818

Artikel door Nut en Beschaving in de Staatcourant van 18 december 1818, overgenomen uit de Amsterdamsche Courant:
Amsterdam, den 13 December.
Heeft de sub-commissie der maatschappij van weldadigheid, onder de zinspreuk Tot Nut en Beschaving, alhier gevestigd, voor eenigen tijd [zie Staats-Ct. van woensdag den 5den november no. 261], met genoegen het vertrek, naar de kolonie te Westerbeeksloot, van twee door deze sub-commissie tot den veld-arbeid bestemde huisgezinnen mogen melde, thans wordt dit genoegen aanmerkelijk vermeerderd door de allergunstigste berigten, welke die subcommissie van hare kolonisten van tijd tot tijd ontvangt.
Drie op onderscheidene tijden van de kolonie verzonden brieven zijn, als even zoo vele uitroepingen van vreugde over den verbeterden toestand dier huisgezinne aan te merken, terwijl eene mondelingsche getuigenis van eenen zeer geloof waardigen persoon, onlangs van Drenthe terug gekomen, de volkomene tevredenheid der kolonisten bevestigt.
Zoo wordt dan het slordige en afzigtelijke bedelpak door zindelijke en verwarmende kleedingstukken vervangen; zoo worden te voren door gebrek en kommer afgeteerde ligchamen nu, door voedzame spijzen en welvoorziene woningen, in gezonde gestellen hervormd; zoo, eindelijk, ziet men, uit verachtelijke ledigloopers en lastige bedelaars, door geschikten arbeid, nuttige medeleden der maatschappij, en, uit kortelings woeste gronden, de weligste en vruchtbaarste oorden ontstaan.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 28 december 1818, invnr 49:
Ik heb met de joodsche huisgezinnen die zich wel gedragen, maar nog te weinig aan den arbeid gewoon zijn om grote verdiensten te hebben over hunne kleding gesproken, die voor het mannelijk geslacht is door eene kleine verandering bruikbaar geworden. Ook ten aanzien van de vrouwen klederen zal ik tragten de nodige veranderingen te maken. Dat echter minder gemakkelijk schijnt te zijn, en daarna de Kommissie verslag doen.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 23 januari 1819, invnr 50:
De Joodsche huisgezinnen zijn stil en arbeidzaam. Hoofien word een een zeer knap werkman, ook den andere maakt vorderingen.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch aan zijn broer Johannes dd 15 februari 1819, invnr 50:
De beide joden die zich hier wel gedragen, verzoeken tegen het begin van maart, dewijl er dan een groot feest is, zo dat zij in eenige niet werken, niet eten, en ik weet niet wat al meer niet, over mogen, eenige dagen verlof naar Amsterdam.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 25 februari 1819, invnr 50:
De joodsche huisgezinnen zouden gaarne bij het aanstaande feest tegen het begin van maart, eenige dagen met verlof naar Amsterdam gaan.

Uit de notulen van de permanente commissie dd 2 maart 1819, invnr 38:
Besloten te schrijven, dat de P.K. den joodschen huisvader alleen, en niet aan het geheele gezin de permissie geeft om naar Amsterdam te gaan ter vermijding van grote onkosten.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 10 maart 1819, invnr 50:
De beide joodsche huisvaders zullen meede morgen vertrekken en den 17 dezer terug zijn moeten.

Uit de Staatscourant van 24 maart 1819, overgenomen uit de Amsterdamsche Courant:
Amsterdam, 22 maart 1819
Dezer dagen zijn de, door de sub-commissie van Weldadigheid, onder de zinspreuk: Tot Nut en Beschaving, alhier naar Frederiks-oord verzondene kolonisten, met namen J.D. Hoofienen S.A. Cohen, met verlof van den directeur der kolonie, voor eenige dagen, wegens familie-betrekkingen, herwaarts overgekomen, en hebben zoo wel aan hunne onderscheidene verwanten, als in eene zitting der sub-commissie voornoemd, aan derzelver leden, de ondubbelzinnigste bewijzen van hooge tevredenheid over hun lot en dat hunner welvarende gezinnen, aan den dag gelegd.
Trouwens, hoe bevredigend de berigten uit Frederiks-oord zelve, door de permanente commissie van tijd tot tijd gegeven, voor de bevorderaars der edele maatschappij steeds mogen geweest zijn, geen berigt kan hen meerder en overtuigender van de gunstige toestand der kolonisten verzekeren, dan de eenvoudige en onopgesmukte verhalen, uit hunnen eigen mond ontvangen, die de oogenblikken zegenen, waarop het hun vergund geworden is, onder de verkwikkende schaduwe van den eersten stam, door weldadigheid geplant, te rusten.

Notulen permanente commissie dd 24 juni 1819, invnr 38:
Subkommissie tot nut en beschaving te Amsterdam, 20 juny, geeft kennis dat zij disponibel stelt 1100 guldens, berigt hare te vredenheid over den goeden staat der huisgezinnen in de kolonie; merkt aan dat er maar vier kinderen in en huisgezin gekleed worden, en het dus nadeelig kan zijn, indien men in t vervolg meer dan 4 kinderen daar bij indeelde;
bezwaart zich voorts dat het onderwijs der israelitische kinderen in de kolonie moeijelijk is, en stelt dus voor een onderwijzer daar heen te zenden, en vraagt op welke voorwaarden die zou kunnen worden aangenomen, indien men een geschikt persoon kan vinden,
of het bericht aan gemeente en armenbestuur, op blz. 465 van no. 5 der Star voorkomende, ook op hare subk. toepasselijk is, en of zij ook voor 3/4 der dit jaar te leveren kontributie naar evenredigheid kolonisten voor 25 per hoofd zou kunnen zenden.
Besloten () dat, indien van wege de Maatschappij kinderen bij een huisgezin worden ingedeeld, te boven gaande het aanwezige getal van vier, dan ook voor de kleding der overigen zal worden gezorgd,
en dat in het onderwijs der israel. jeugd zal voorzien worden, zoo dra het aantal der israeliten in het aangaande jaar zal wezen vermeerderd, en dat men als dan ook gaarne van het aanbod der subkommissie zal gebruik maken in het emplooyeren van een geschikt persoon;
dat de gedane aankondiging aan gemeenten en armenbesturen ook tot de subk. van nut en beschaving betrekking heeft, en dat zij voor ieder 25 gulden kontributie en persoon naar de kol. zal kunnen zenden, mits zoodanige toereik. garantie verschaffende dat dat op eene negotiatie, gelijk in het bericht wordt voorgesteld, kan geschieden.


Bij de beloningen voor kolonisten in augustus 1819 wordt Cohen niet met name genoemd, maar waarschijnlijk krijgt hij een gulden.


Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 11 november 1819, invnr 53:
Aan 't adres van deHeer Faber van Riemsdijk is verzonden 105 ellen gevervd voerlaken, waar onder een stuk 36 ellen, ten diensten der joodsche huisgezinnen vervaardigt.


Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 7 december 1819, invnr 53:
Onlangs heb ik naar S Hage verzonden, een stuk voerlaken, voor de joodsche huisgezinnen vervaardigt.

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 29 december 1819, invnr 53:
Visser, Westerveld en beide de joden hebben de beste gronden gehad. Alleen Westerveld heeft in aardappelen, zijne huur geheel afbetaald.


Cohen komt voor bij de liefdesgiften februari 1820 voor de watersnoodramp in Gelderland.


Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 20 maart 1820, invnr 54:
Het is een verzuim dat voor de joodsche huisgezinnen geen voerlaken is gemaakt, hier aan zal dadelijk voldaan worden.

Bij de klachten van fabrieksbaas Brouwer op 1 juni 1820 wordt Cohen genoemd als een slechts spinner, maar niet brutaal.

Bij de 'Staat van het gedrag der kolonisten' van 29 juni 1820 ten behoeve van de uitreiking van medailles, zie hier, wordt over het gezin Cohen gemeld: De man onoppassend, de vrouw gebrek aan overleg.


Op de lijst met jaarinkomens van proefkolonisten in 1820 zit Cohen onder het gemiddelde..

Uit een brief van directeur Benjamin van den Bosch dd 5 januari 1821, invnr 56:
Visser, Cohen en de Kruif zijn mede in zeer ongunstige omstandigheden. Laatstgen. echter buiten zijne schuld.

In het op 19 februari 1823 gedateerde schoolrapport over 1822 worden genoemd als hebbende uitgemunt in gedrag en vorderingen: Izak, Kaatje, Mietje en Naatje Cohen.


Bij de medaille-uitreiking op 31 augustus 1824 krijgt het gezin een zilveren medaille.


Op de zitting van de kleine raad van vermoedelijk 19 juli 1828 komt 'Abram Cohen' vragen om met verlof naar Zwolle te mogen, zie hier.

Op de zitting van de kleine raad van 13 april 1833, zie hier, komt vrouw Cohen vragen om 'verlof voor hare dochter Vrouwtje, oud 22 jaren, voor den tijd van drie maanden om te gaan dienen te Meppel'. Het wordt toegestaan, maar leidt blijkbaar niet tot een vaste baan.

Op de zitting van de kleine raad van 7 juni 1834, zie hier, komt Samson Abraham Cohen vragen om veertien dagen verlof naar Amsterdam voor hem en zijn zoon Abraham Samson.

Op de zitting van de raad van tucht van 19 augustus 1837 wordt in bijlage 1 verhaald hoe een dronken kolonist ruzie krijgt met Izak/Isacje Cohen over een vermiste troffel, zie hier.


Zie verder de aantekeningen uit de stamboeken of ga terug naar de pagina van Cohen.