Naar het overzicht
van stukken over de proefkolonie





Pieter Jansz Arends en kinderen als
hoevenaar bij de Ommerschans
van 1822 tot 1827


Volgens het stamboek van de Ommerschans met invnr 1579 betrekt Pieter Arends met zijn kinderen op 18 oktober 1822 boerderij nummer 3 bij de Ommerschans.


Van dat stamboek zijn geen scans, dus ik doe een zelfgemaakt fotootje:




■ Op 3 januari 1823 vertrekt zoon David Arends als 'loteling' naar de militaire dienst.


■ Op 24 juni 1823 overlijdt zoon Jan Arends.


Daarvan wordt ook melding gemaakt in de Star van september 1823:
Overleden in kol. No 5 Jan Arends


Invnr 85 scan 519 meldt dat er per 15 mei 1827 bij de Ommerschans 1330 schapen zijn en 36 paarden en dat op de boerderij van Arends 12 koeien zijn, 6 stuks jong vee en 3 kalveren.

Identieke brieven

Op 27 augustus 1827 zijn er twee brieven, eentje van de hoevenaar Johannes Tersmetten en eentje van de hoevenaar Pieter Arends. Afgezien van de namen zijn de brieven, die van Tersmetten is invnr 86 scan 732 en die van Arends scan 733, vol-ko-men identiek. Ze zijn ook door één en dezelfde hand geschreven en aan de ondertekening te zien is dat NIET Tersmetten of Arends, ze hebben er iemand voor ingehuurd.

De tekst van de brief van Arends luidt:

Aan Den WelEdele Gestrenge Heer den Heere Visser (Direkteur der kolonien van de Maatschappij van Weldadigheid).

Pieter Arends Bouwkolonist in kolonie N5
Geeft met eerbied te kennen
Dat hij door ouderdom en verzwakking niet meer in staat is om zelfs zijne boerderij waartenemen.
Dat zijn salaris niet toereikende is om zijne werkzaamheden steeds door anderen (hetzij kolonisten of vreemde arbeiders) te laten waarnemen;
Neemt alzoo de vrijheid ontslag uit de koloniën voor hem en deszelfs huisgezin te verzoeken, terwijl hij verder de zorg van onderhoud voor deszelfs huisgezin op zig neemt.
Het welk doende
J ter smetten

Aan het taalgebruik te zien vermoed ik dat ze een employé van de Maatschappij hebben gevraagd de brief voor hen te schrijven. Op 30 augustus 1827 stuurt directeur Visser de brieven door naar de permanente comissie, invnr 86 scan 770.

Toelichting

Bij de navolgende brief draait het wat Arends betreft om de laatste zin. Op 9 september 1827 schrijft directeur der koloniën Wouter Visser, invnr 87:

In afwagting van het extrakt uit de rekening in het bijzonder voor den bouwboer Ter Smette te Ommerschans, diene de Permanente Kommissie tot informatie dat Ter Smette en vrouw mij hebben gezegd, zich door hare jaren niet wel in staat te bevinden de werkzaamheden op eene grote hoeve behoorlijk te kunnen waarnemen, en zij zeker zijn van in Holland ofwel in de nabijheid van de Ommerschansmet tuinmanswerk en andere gemakkelijken arbeid, hun onderhoud te kunnen verdienen;
dat zij hare belangens, tegenwoordige en toekomstige omstandigheden zeer goed hebben berekend, en dus wenschte zoo spoedig mogelijk te worden ontslagen;
wat aangaat de schulden en het overnemen derzelven, door de subkommissie of het huisgezin dat zij zoude verlangen in plaats van Ter Smette te zenden, neem ik de vrijheid aantemerken, dat zoo verre ik mij herinneren kan, deze kolonist bij den aanvang der kolonisatie gratis is gevestigd geworden, zoo dat geen subkommissie regt heeft een ander in deszelfs plaats te zenden,
en wat aangaat het plaatsen van eenen geschikten kolonist in plaats van den wijkmeester Ketelaar op de openkomende hoeve, dat wij misschien nog wel eene zoude hebben, doch dat het in de tegenwoordige omstandigheden, daar reeds zoo veele huizen onbewoond zijn, verkieschlijker schijnt, de gewone kolonien niet meer te ontvolken,
behalve de bezuiniging die er in gelegen is, om eenen wijkmeester tevens de werkzaamheden van bouwboer, zonder verder salaris dan die van wijkmeester en de gewone voordeelen – uitgezonder f 5,20 verdiensten – aan de bouwboeren toegekend, op te dragen.
Al het bovenstaande is ook van toepassing op den bouwboer Arends, die mede zijn ontslag als zodanig uit de kolonie heeft gevraagd.


■ Dat ontslag wordt verleend. In het stamboek met invnr 1579 is aangetekend:
Op 22 september 1827 is het huisgezin ontslagen.


Zie de notities over de verdere geschiedenis van het gezin of ga terug naar de overzichtspagina Arends.