Bronnen van hoofdstuk eenpdf

Klik op een paragraaftitel om de inhoud te zien of weer te verbergen.
Als je alles tegelijk wilt zien, moet je de pdf openen.


Meisjesbrieven, pagina 11
Notulen van de zitting van 8 oktober 1825 zijn in invnr 1615. Het extract van de zitting wordt op 12 oktober 1825 door directeur Visser aan de permanente commissie gezonden, invnr 76. Het extract valt hier te lezen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1825VK/18251008VK.html

Het 'Besluit van de Permanente Kommissie van Weldadigheid, houdende reorganisatie van de Policie der Koloniën; van den 12den September 1825 N2' bevindt zich in de invnrs 963 & 988. Het reglement kan hier gelezen worden:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/Reglementen2.html

De kolonist uit Nieuwendam is Willem Gerritse Moen, brieven over zijn afwezighet zijn er op 9 juli 1825 van directeur Visser, 9 augustus 1825 van de subcommissie Monnickendam en 29 augustus 1825 van de subcommissie Nieuwendam en Zunderdorp, alledrie gericht aan de permanente commissie en alledrie invnr 75.

De kolonist uit Oudenbosch is Pieter Hartog, wiens naam ook voorkomt als Hertog.

De ingedeelde bij Willempje van der Dooze heet Antony Leenders. Over hem wordt op 1 juni 1824 door de permanente commissie aan de subcommissie Amsterdam geschreven dat ze een door die subcommissie voorgedragen arbeidershuisgezin accepteren, 'doch niet van de indeeling van A. Leenders daarbij; voorstel om het 5e huisgezin uit de geregtsban Vreeland, uit hoofde van het zwak personeel, overtenemen met indeeling van gen jongeling A. Leenders', bron brievenboek uitgaande post invnr 926.



Landbouwende koloniën, pagina 13
Over de doelstelling citaten uit de inleiding op het 'Reglement voor de Maatschappij van Weldadigheid', invnr 2.

Volgens de huidige inzichten is het mislukken van de oogsten van 1816 en 1817 veroorzaakt door de uitbarsting van de vulkaan de Tambora, zie
https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitbarsting_van_de_Tambora_(1815)
 


Eene nationale kweekschool ter vorming van kundige, brave, nuttige en gelukkige burgers, pagina 15
De hier gebruikte stukken komen op de site.



De baarblijkelijkheid der ontucht, pagina 17
Veel informatie over Willempje van der Dooze heb ik ontvangen van onderzoekster Mieke Kennis.

Het verslag van de tuchtzitting bevindt zich in invnr 1615. Het verslag valt hier te lezen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1825VK/18251008VK.html

De kolonist uit Nieuwendam is Willem Gerritse Moen.

De kolonist uit Oudenbosch is Pieter Hartog, wiens naam ook voorkomt als Hertog.



Zoo zij daartoe vatbaar zijn te beschaven en te verzedelijken, pagina 19
Een beschrijving van de activiteiten van de Maatschappij van Weldadigheid op de Ommerschans valt te lezen in De bedelaarskolonie.



Stijf van de want luizen, pagina 21
De Delftse weesjongens die najaar 1820 naar de strafkolonie gezonden worden zijn Leendert van der Fijst, Hendrik van Schie en Adam van Schie. Zie dit verhaal:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Archief/182010DrieDelftseWezen.html

Het Haagse weesmeisje heet Betje Liefmans of Leefmans.

De genoemde kolonist uit Wilhelminaoord is Wilhelm Hendrikus Bijlaart. De hier bedoelde brief is gedateerd 20 juli 1846 en bevindt zich in invnr 323 batch 464 scans 324-326 (met dank aan Theo Zelders voor de transcriptie)
Ook de citaten onderaan pagina 22 over 'drie huisgezinnen bij malkander' enzo, komen uit deze brief.

De brief van Harmen Timmerman is gedateerd 15 januari 1837, invnr 179 scan 267. Zijn omvallende vrouw is Hermanna Friso.

De kolonist uit Oudenbosch is Pieter Hartog, wiens naam ook voorkomt als Hertog. Zijn echtgenote Henrietta Maria Gommers zal op 19 mei 1826 in de Ommerschans overlijden, invnr 1442 folio 2.
Hetzelfde invnr en folio melden dat dochter Johanna Hartog op 16 juni 1826 overlijdt.
Pieter Hartog en zijn zoons Petrus, Leendert en Antonius worden op 3 maart 1830 uit de strafkolonie vrijgelaten en gaan naar de kolonie Wilemsoord, invnr 1580 folio 6.

De kolonist uit Nieuwendam is Willem Gerritse Moen. De uit uit Nieuwendam meegenomen weeskinderen zijn Gerritje Budes en Hendrik Melger. De laatste overlijdt 29 maart 1826 in de strafkolonie, invnr 1442 folio 3.
Hetzelfde invnr en folio melden dat Willem Gerritse Moen zelf op 13 januari 1827 in de strafkolonie overlijdt en op 13 juli 1827 zoon Gerrit Moen.
Moens weduwe, Jannetje Hoogendorp, de ingedeelde Gerritje Budes en dochter Jannetje Moen worden 26 maart 1828 uit de strafkolonie vrijgelaten en gaan dan naar de kolonie Wilhelminaoord, invnr 1580 folio 6.

Willempje schenkt 7 maart 1826 het leven aan een zoontje Arnoldus van der Dooze. De ingedeelde Antonie Leenders vlucht van de schans weg op 23 juni 1826. Het zoontje Arnoldus van der Dooze overlijdt op 25 november 1826. Alles invnr 1442, folio 3.



Dat hij haar eenen daalder in de schoot had geworpen, pagina 24
Volgende zitting is 12 november 1825, de kwestie mat Jan, Johanna en Johanna komt aan de orde op de ziuttingen van 12 en 26 november 1825. Alles invnr 1615. De zittingsverslagen komen op de site te staan, je kunt hier checken of ze er al bij staan:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/18251829VK.html

De volledige naam van Jan is Jan Snoek. Zijn ouders staan bij hoeve 53 van Willemsoord:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Archief/1820Willemsoord.html
Hij komt op 14 december 1825 in de strafkolonie aan, maar deserteert alweer op 21 februari 1826, invnr 1442 folio 21.

De volledige naam van kolonistendochter Johanna is Johanna Grollée. Haar ouders staan bij hoeve 54 van Willemsoord:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Archief/1820Willemsoord.html

De volledige naam van wees Johanna is Johanna Godel. Ze is ingedeeld bij de weduwe Schuts.
Johanna Godel komt 30 november 1825 in de strafkolonie aan, waar zij 28 maart 1826 een dochtertje baart dat ze ook Johanna Godel laat dopen, maar dat 14 juli 1826 overlijdt, invnr 1442 folio 21.
Johanna Godel wordt 15 mei 1829 uit de strafkolonie ontslagen, invnr 1580 folio 9.

Op de zitting van 19 november staat de Monnickendamse kolonist Jan Janse Meij terecht wegens verkoop van rogge. Hij wordt veroordeeld tot de strafkolonie, zie het zittingsverslag:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1825VK/18251119VK.html
De laatste zitting van het jaar is op 26 november 1825, invnr 1615,  en dan moet de Utrechtse kolonist Lodewijk Zorn zich verweren tegen de beschuldiging rogge of boekweit verkocht te hebben aan Geert Tijen, landbouwer te Nijensleek. Zorn wordt vrijgesproken. Ook deze zitting staat op de site:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1825VK/18251126VK.html



Een ordelijke en meer beschaafde opvoeding, pagina 26
De zitting van 21 januari 1826 bevindt zich in invnr 1615 en een transcriptie staat op de site:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1826VK/18260121VK.html

Veenhuizen is de laatste kolonie die in de Noordelijke Nederlanden (= Nederland) tot stand komt, maar in de Zuidelijke Nederlanden (= België) zijn ook twee kolonies tot stand gekomen: bij het plaatsje Wortel een vrije kolonie en bij het plaatsje Merksplas een bedelaarsgesticht.
 
De opzet van Veenhuizen, de bouw van de drie gestichten en de bevolikingssamenstelling van Veenhuizen worden beschreven in De kinderkolonie.



In alle wijnhuizen, kroegen en kroegjes te eenenmale onbekend, pagina 28
Enkele zaken in het archief over Bernardus Molenkamp:
- in een besluit van de permanente commissie dd 27 november 1822 wordt hij genoemd als een wijkmeester die er een extra wijk bijkrijgt, invnr 960;
- op 4 juni 1825 schrijft de directeur der koloniën Wouter Visser aan de permanente commissie: 'Bij gelegenheid dat de wijkmr. Molenkamp met verlof naar 's Hage vertrekt; heb ik de eer de Permanente Kommissie door hem te doen toeken het bestek der aanbesteede R.C. kerk en pastorij te Veenhuizen, door den aannemer en mij onderteekend; de kontrakten van die aanbesteding reeds bij den 29 jl. verzonden, zullen de Permanente Kommissie zeker zijn geworden. Voorts een exemplaar van het kontrakt met de Heeren Pik en Rietman betreffende de leverancien van winkelwaren.' Invnr 74;
- op 9 juli 1825 schrijft directeur Wouter Visser dat Molenkamp al twee weken geleden van verlof had moeten terugkeren, invnr 75;
- op 24 augustus schrijft politiecommissaris en boekverkoper Christiaan Sepp aan de permanente commissie dat hij Molenkamp nog niet heeft kunnen vinden, invnr 75;
- op 23  september 1825 schrijft Sepp dat hij overal gezocht heeft, maar Molenkamp onvindbaar is, invnr 75; (NB: meer over Christiaan Sepp staat in De bedelaarskolonie pagina's 123-124, 139-142,
146, 149, 151-155, 157, 177, 178, 189, 201, 211, 216, 228, 232-234, 248 en in De proefkolonie pagina's 305 en 349-351).

Van de zitting van 21 januari 1826 waarbij Molenkamp wordt gedegradeerd, invnr 1615, staat een transcriptie op de site:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1826VK/18260121VK.html



Arie, pagina 30
De zwangere weduwe is Grietje Klasen Jongens weduwe Muis. De volledige naam van Arie is Arie Groen. Zie voor meer over het gezin waar Arie Groen uit komt bij hoeve 12 van Wilhelminaoord:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Archief/1822Wilhelminaoord.html
De zaak tegen de weduwe komt voor de raad van politie en tucht op 25 februari 1826. Het verslag van die zitting valt na te lezen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1826VK/18260225VK.html

De weduwe Muis komt volgens invnr 1442 op 21 februari 1826 in de strafkolonie aan, wat niet kan kloppen omdat ze vijf dagen later voor de raad van politie en tucht staat!! Ze is in gezelschap van Antje Muis, Kornelis Muis en Grietje Muis. Ze bevalt op 19 oktober 1826 van Arie Jongens. Alles invnr 1442 folio 10.
Laatstgenoemde overlijdt 18 april 1828, de rest van het gezelschap wordt op 1 oktober 1829 als arbeidershuisgezin overgeplaatst naar het derde gesticht te Veenhuizen, invnr 1580 folio 6.

Ariana heet voluit Ariana de Bruijn. Zie voor meer over het Middelburgse gezin waar ze uit komt:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Personen/Bruijnverhaal.html
De zaak tegen haar komt voor de raad van politie en tucht op 2 februari 1828. Het verslag van die zitting staat op de site:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1828VK/18280202VK.html



Behalve de gemeensman Gutseloe, pagina 31
Zie voor de officiële samenstelling van de raad het reglement:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/Reglementen2.html

De beschreven zittingen waarin Theodorus Gutseloe optreedt, staan allemaal als transcripties op de site. Ze zijn te bereiken via deze pagina:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/18251829VK.html


Verhoor door de raad van toezicht Wilhelminaoord, pagina 33
Het verhoor van Geertje Goossens komt uit de raad van toezicht van kolonie 2, Wilhelminaoord, op 6 oktober 1832, dat aan de orde komt in de raad van politie en tucht van 8 oktober 1832, alles invnr 1615. Zie bijlage 1 bij de tuchtraad:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1832VK/18321008VK.html



Het aanhoren en onderzoeken van alle klagten, pagina 34
De kleine raad voor de gewone koloniën wordt ingesteld door het 'Besluit van de Permanente Kommissie van Weldadigheid, houdende reorganisatie van de Policie der Koloniën; van den 12en September 1825  N2', hier te lezen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/Reglementen2.html
Daarin staat ook de motivatie voor het (her)oprichten van de raad.

Alle informatie over de kleine raad komt - tenzij anders vermeld - uit Drents Archief toegang 0186 invnr 1624 (periode 1825-1836) of invnr 1625 (periode 1837-1849)

Een aantal zittingsverslagen van de kleine raad valt te bereiken via deze pagina
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/index.html

Het verzoek van kolonist Nieuwenhoven is het eerste punt in de zitting van 2 augustus 1828:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182808kr.html

Het verzoek van vrouw Letterie in de zitting van 7 oktober 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182610kr.html

De vraag van vrouw Coenrades is op 12 maart 1831:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/183103kr.html

De vraag van Philip Jacob van Leeuwen in de zitting van 27 augustus 1831:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/183108kr.html





Kan niet wel gemist worden, pagina 36
Alle informatie over de kleine raad komt - tenzij anders vermeld - uit Drents Archief toegang 0186 invnr 1624 (periode 1825-1836) of invnr 1625 (periode 1837-1849)

Aantal vragenstellers bij de kleine raad kan worden geteld in de zittingsverslagen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/index.html

De kolonist die naar het 'vredegeregt' in Meppel wil is Goossens, die komt vragen op de zitting van 6 maart 1830:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/183003kr.html

De kolonist die zijn dochter Josina wil 'ligten' uit het Hof van Spanje is A. van Diest die zijn verzoek doet op de zitting van  6 november 1830:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/183011kr.html

De weduwe met trouwplannen in Groningen is de weduwe Schuts. Zij kverschijnt bij de kleine raad van 15 oktober 1825:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182510kr.html
en de kwestie komt opnieuw aan de orde in de zitting van 5 november 1825:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182511kr.html

Het citaat over de 'vertooning' van brieven komt uit de kleine raad van 1 april 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182604kr.html

Het citaat over de 'oogmerken' die niet belangrijk genoeg zijn uit de zitting van 4 maart 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182603kr.html
Diezelfde zitting gaat het over het uitstellen van verlof tot 'de aardappelen in den grond zijn', maar dat komt bij meerdere zittingen voor.

Timmerman Arie van den Brink of zijn vrouw komen meermalen voor de kleine raad, bijvoorbeeld 1 juli 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182607kr.html



Alle leden van den raad houden veel van dezen kolonist, pagina 37
Alle informatie over de kleine raad komt - tenzij anders vermeld - uit Drents Archief toegang 0186 invnr 1624 (periode 1825-1836) of invnr 1625 (periode 1837-1849)

De vrouwen die een door een beroerte overvallen zuster en moeder willen bezoeken zijn respectievelijk vrouw Gaal en vrouw Van Vliet, die verschijnen op de kleine raadzitting van 1 april 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182604kr.html

De kolonist uit Cadzand is Anthonie van Dalen, die verschijnt op de zitting van 26 mei 1827:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182705kr.html
Hij legt zich daar overigens niet zomaar bij neer, zie de verontwaardigde brief van de kleine raad aan de permanente commissie:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182705zzBrief.html

De kolonist die naar Harlingen wil schaatsen is Tjerk Pieters Veenstra, die verschijnt bij de kleine raad op 14 januari 1826 :
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182601kr.html
Overigens komt het vaker voor dat iemand op de schaats met verlof wil.

Vrouw Kramer en vrouw Van Welsum komen met hun verlengde jakken op de zitting van 10 juni en na ze weer ingenomen te hebben op die van 17 juni 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182606kr.html

De kolonist die zijn familie in ‘de oude Pekel’ wil bezoeken, is Albert Mooij. Het citaat komt uit de zitting van de kleine raad van 3 december 1825:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182512kr.html

De kolonist die 'dikwerf' ontevreden is, is kolonist Stoffels, die op 3 juni 1826 voor de kleine raad verschijnt:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182606kr.html

Het huishouden niet op orde komt vaker voor, de 'klaagachtige' is kolonist Karel Mulder, die besproken wordt bij de kleine raad van 4 maart 1826:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/KleineRaad/182603kr.html



Levensgeschiedenissen van vrome mannen, pagina 39
Een overzicht van materiaal over het onderwijs staat op
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Onderwijs/index.html



De tijd die verloren gaat met het snuiten der kaarsen, pagina 41
Een overzicht van materiaal over het onderwijs staat op
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Onderwijs/index.html



De tamboer majoor voldoet tot dus verre wel, pagina 42
Transcripties van alle stukken over Johannes Hermanus Kniesenburg, inclusief de inventarisnummers en in diverse gevallen verwijzingen naar scans, zijn allemaal te bereiken via:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/

Alle stukken over Christiaan Adrianus Koppe zijn te bereiken via deze pagina:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Personen/Koppe.html

De zitting van de raad van politie en tucht van 4 november 1826 is hier te vinden:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1826VK/18261104VK.html

De stukken over de voordracht voor de kolonie door de regenten van de Stadsaalmoezenierskamer en zijn aankomst op de kolonie zijn hiet opgenomen:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/1821Aankomst.html

De ruzie met Christiaan Adrianus Koppe staat op deze pagina:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/1821Koppe.html

Dat Kniesenburg bij die ruzie een mes getrokken zou hebben, is een verhaal dat de latere directeur Jan van Konijnenburg in 1843 in de wereld helpt, als hij een bijdrage levert aan het proces bij de rechtbank in Assen. Die bijdrage moet nog op de site komen en is dan te bereiken via onderaan deze pagina:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/



Een ondergeschikt, ijverig en ordelijk gedrag, pagina 44
Transcripties van alle stukken over Johannes Hermanus Kniesenburg, inclusief de inventarisnummers en in diverse gevallen verwijzingen naar scans, zijn allemaal te bereiken via:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/

De zitting van de raad van politie en tucht van 4 november 1826 is hier te vinden:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Tucht/1VK/1826VK/18261104VK.html

De stukken over Kniesenburgs poging in 1827 om via een brief aan Utrecht zijn vrijlating uit de strafkolonie te bewerkstelligen, staan op deze pagina:
http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Kniesenburg/1827Utrecht.html