Tucht voor kolonistengezinnen in Veenhuizen
(vooral arbeiders, maar ook bedelaarsgezinnen
en hoevenaars)

Arbeidershuisgezinnen bewonen kleine woningen (4.20 bij 4.70 meter) aan de buitenkant van de drie gestichten te Veenhuizen. Na een tijdje zijn er ook enkele die te Wateren of op de Ommerschans wonen. Ze zijn allemaal vrijwillig naar de kolonie gekomen, op voordracht van hun laatste woonplaats.

Die gemeenten willen wel, want plaatsing van een arbeidershuisgezin is gratis. De Maatschappij van Weldadigheid beslist welke plaatsen een arbeidershuisgezin mogen sturen. Ze kijkt daarbij vooral welke gemeenten erg hun best doen contribuanten voor de Maatschappij te werven.

Arbeidershuisgezinnen zijn in status minder dan vrije kolonisten, ze missen ook het eigen lapje grond dat de laatsten hebben. Ze staan wel boven de bedelaars, maar niet zo heel veel. De Maatschappij nodigt steden uit om arbeiders te zenden die dreigen af te glijden tot de bedelaarsstand.

Qua tuchtrecht vallen de arbeidershuisgezinnen onder het 'Reglement van Policie en Tucht voor de kolonisten huisgezinnen van 8 july 1829'. Er zijn drie raden van tucht voor arbeidershuisgezinnen, in elk van de gestichten eentje. In zo'n raad zitten altijd twee arbeiders.

Die worden hieronder bij 'Betrokkenen' niet genoemd, evenmin als de ambtenaren die zitting hebben. Ik zal daar nog een apart file van maken. Hieronder worden alleen degenen genoemd die bij een tuchtzitting voorkomen als beschuldigde, getuige of slachtoffer. Zie voor algemene opmerkingen bij de transcripties de 'Openingspagina Tucht'.

Dit zijn NIET alle zittingen van de tuchtraad voor kolonistenhuisgezinnen.

Veenhuizen-3 helemaal gedaan; Veenhuizen-1 gedaan tot en met 1845


Zitting
Betrokkenen
07-03-1826
- volgt nog
16-04-1826
- volgt nog
05-09-1829
VH1: arbeiderszoon Pieter Post is zonder permissie van de kolonie afgegaan
08-09-1829
VH3: Aanklachten wijkmeester Rutten: Mollenbeek en vrouw zijn nacht weggeweest, Pegman heeft zonder permissie kolonie verlaten. .
In deze zitting worden tegelijk én weeskinderen én arbeidershuisgezinnen gevonnist, wat eigenlijk niet kan omdat het twee verschillende tuchtreglementen betreft. De transcripties staan zowel hier als bij de weeskinderen derde gesticht.
12-09-1829
VH1: Bijkers (?) en vrouw hebben de vrouw van Van der Heyde uitgescholden. Getuigen: Hunia, van der Schaft, LaRooy en Ter Geusendam.
17-09-1829
VH3: De opzichster in de Waschzaal, vrouw Van Elmpt, wordt ervan beschuldigd wasgoed te hebben ontvreemd. Zaalopzieners Emmelot en Bloemeijer weten echter van niets.
In deze zitting worden tegelijk én weeskinderen én arbeidershuisgezinnen gevonnist, wat eigenlijk niet kan omdat het twee verschillende tuchtreglementen betreft. De transcripties staan zowel hier als bij de weeskinderen derde gesticht.
Hierna heeft men het bij het derde gesticht ook door. Ze zullen door de permanente commissie op hun vingers zijn getikt. Voortaan worden ook hier arbeiders en weeskinderen apart berecht.
25-01-1830
VH3: Proces-verbaal door wijkmeester Rutten: arbeiderskolonist F.C. van Kampen en vrouw hebben arbeider Mollebeek en vrouw geslagen en uitgescholden. Getuigen: de vrouw van arbeiderskolonist Raman en arbeider Dazes. Wordt vervolgd, zie 25 februari..
11-02-1830
VH3: De weduwe J. van den Berg is blijkens een verklaring van de arts Douwe Petrus van Steenwijk zwanger. Getuigen: de vrouwen van arbeiderskolonisten Gijben & Duveiller. Veroorzaker is de veteraan Krijnberg die twee dagen later moet verschijnen voor de raad van tucht voor veteranengezinnen.
25-02-1830
VH3: Vervolg zaak Mollebeek-van Kampen (zie 25 januari). Nieuwe getuigen: vrouw van arbeider Meulewijk & arbeiderskolonist Duveiller.
Aanklacht wijkmeester Rutten: arbeiderskolonisten Brouwer en Oostwoud hebben ruzie gemaakt over een duif. Getuigen: veteraan La Violette, veteraan Kronenberg en zoon van de arbeiderskolonist Koens.
Aanklacht vrouw Muissen (bedelaarshuisgezin) dat arbeiderskoloniste vrouw Raman haar heeft uitgescholden.
Bij inspectie in huishouden van Van Kampen blijkt er weinig beddegoed meer te zijn.
27-02-1830
VH1: Hendrik van der Helvens(?): onbescheiden geweest tegen wijkmeester K. Laarman
05-05-1830
VH3: Aamklacht wijkmeester Rutten: Arnoldus Ketels heeft van L..de Weerd te Norg een varken gekocht, dat hij braadt voor Johannes Franck Lukard, Bernardus Visser en Pieter de Haan, maar dat een bedorven lucht afgeeft.
13-07-1830
VH3: Vrouw Muisson: gekookte aardappelen aan wezen verkocht.
Vrouw van arbeider Plas: kwanselarijen bedreven.
12-08-1830
VH3: Wijkmeester Rutten en buurman Blanke: arbeieder Mollenbeek en vrouw hele tijd dronken.
Arbeider Daris denkt van veteraan Amman gehoord te hebben dat Duvellier uit de tuinen van veteranen heeft gestolen, maar dat ligt aan de doofheid van Daris.
27-09-1830
VH1: Katharina Dirksen Huisvrouw van den Bedelaars Kolonist Reinberge en Hinke Sybrandy Wolff Huisvrouw van den Bedelaars Kolonist Warringa: zonder permissie kolonie verlaten.
20-11-1830
VH3: Vrouw Visser en Wilder: zonder verlof naar Leeuwarden gegaan.
16-08-1836
VH1: Pieter Gutteling en zijn zoon Hendrik Valantijn Gutteling: wol gestolen om te verkopen. Aangehouden door wijkmeester Harm Kuipers en kolonist Fransciscus Bodenstaf.
03-10-1836
VH1: Cornelis Wopkes Smidt: misbruik sterke drank.
Zwanetje(?) Lindemius(?) wed. Rendswaag: slordig op kleding en onzindelijkheid in de huishouding.
12-11-1836
VH3: Hermana Friso is bevallen van een onechte zoon, verwekt door Harm of Hendrik Timmerman. Zie ook de zitting hieronder.
19-11-1836
VH1: Hoevenaarszoon Hendrik Gerrits Timmerman: onzedelijke omgang met de dochter van hoevenaar Friso. Zie ook de zitting hierboven.
19-04-1837
VH3: Vrouw van den arbeiders kolonist Bijkerk zonder toestemming 2 weken op verlof geweest.
10-05-1837
VH3: Arbeidersdochter Louisa Dorothea Bijkerk is zwanger van kolonistenzoon Gijsbertus Verhoeks te Frederiksoord.
28-07-1837
VH3: Arbeidersdochter Lena Meijer is zwanger van veteraan Schoenmaker, nadat hun huwelijk bij de vrederegter was gestrand omdat de papieren niet klopten.
06-01-1838
VH1: Pieter de Haan: beledigende uitdrukkingen tegen den wijkmeester M. Huisman in bij zijn van den opziener D. Wiemes.
16-03-1838
VH3: Katharina Bartels, voordochter van arbeiders kolonist Gerritsma is zwanger van hoevenaarszoon Theodorus Geraets.
18-07-1838
VH3: De arbeiderskoloniste weduwe Rodenburg (zie ook 14-11-1841), die zich 'gedurende twee jaren zoo verfoeijelijk in het wellustige heeft aangestelt', ging met veteraan Schalk, die van zijn eigen vrouw wil scheiden, naar een herberg in Westervelde.
15-08-1838
VH1: Hoevenaar Bakker: opkopen kleding, maar het blijkt allemaal door zijn vrouw gedaan te zijn. Getuigen: Maartje Cornelissen, A. Ewald, B. Vleeschman. Swartverver(?) heeft vlees en aardappelen bij Bakker laten maken. Zie ook 28 augustus.
28-08-1838
VH1: Vervolg van 15 augustus. Nu moet de vrouw van hoevenaar Bakker voorkomen. Zelfde getuigen. Met als bijlagen twee brieven van de adjunct-directeur van het tweede gesticht (genoemd bij de zitting van 15 auhustus).
01-12-1838
VH1: Hendrica Appa klaagt dat haar man Wieke Jans Koning steeds misbruik van sterke drank maakt.
24-01-1839
VH3: Arbeidersdochter Gezina Hilberts is zwanger van arbeiderszoon Hendrik Fredrik Pegman.
30-03-1839
VH1: Fredrik Stoellematter: zonder permissie kolonie verlaten.
10-12-1839
VH3: Arbeiderskolonist weduwnaar W. van der Valk gaat zich zo ver in den drank te buiten, dat hij en zijne kinderen gebrek beginnen te lijden.
01-02-1840
VH1: Johanna Korssener heeft spulletjes verkocht die ze bij aankomst had gekregen. Dochters Derkjen Schraweg en Grietje Korssener verschijnen. Verder genoemd: kolonist Plas, van der Scheer en Johannes Holten te Westervelde, bedelaarskolonist Otte Jans Smit.
11-04-1840
VH1: Jacobus Omes en zijn dochters Antonia en Maria: landbouwgereedschap verkopen.Verder genoemd: Johannes Halz Koopman te Westervelde.
12-02-1841 VH1: Trijntje van den Berg, dochter van zaalopziener Arend van den Berg is bevallen. Naar zij zegt na een aanranding.
96-03-1841
VH1: Johanna Elisabeth, dochter van bedelaarskolonist Geert Scheffers is zwanger van bedelaarskolonist Jelle Donkers.
19-08-1841
VH1: Hermanes Plas: van verlof achtergebleven.
16-10-1841
VH1: Dirk Albertus Anemaat: desertie.
14-11-1841
VH3: Arbeiderskoloniste weduwe Rodenburg (zie ook 18-07-1838) heeft de net uit het tuchthuis in Hoorn ontslagen zoon van arbeiderskolonist J. B. Meijer in huis. Ook genoemd de smid H. W. de Graaf en (nu wijlen) den Veteraan Schalk.
02-05-1842
VH1: Adrianus Bouman en Fredrik Post: verregaande dronkenschap in Westervelde.
01-06-1842
VH1: Invalide wees Meintje Koude zwanger van bedelaarskolonist Cornelis Moens. Verder genoemd de vrouw van Hubener.
20-08-1842
VH3: A. Claus is gedeserteerd -> terugplaatsing op de zalen in het bedelaarsgesticht.
08-04-1843
VH1: Arbeider Albert Roelofs van den Berg en zijn vrouw Grietjes Magnes Faber hebben kledingstukken gekocht van de wees Klaas Willemse Hoek.
16-08-1843
VH1: Dirk Mulder: zonder verlof naar Groningen gegaan.
18-05-1844
VH1: Grietje van der Meulen, dochter van kolonist Jan van der Meulen, is zwanger van de bedelaarskolonist J. Schutte.
13-12-1844
VH1: Kolonistenzoon Cornelis Hemme: onbescheiden tegen de zaalopziener J. van der Ven toen die de gangen naging van een weesmeisje.
19-07-1845
VH1: Kolonistendochter Gatske Jetzes Schuilinga beschuldigd uittrekken stammen aardappelen bij hoevenaar Fukke. Getuigen: veldwachter J. de Gans en twee bedelaarskolonisten van het 2e Gesticht, arbeiderskolonist W. J. van der Wal met twee kolonistendochters.
28-10-1845
VH1: Bedelaarskoloniste vrouw Duvé dat haar dochter Anna Maria Duvé zwanger is van de wees Jan Claazen Rootjen (zie ook 17-01-1846).
29-12-1845
VH1: Pier Schuilinga, zoon van Jetze Alberts Schuilinga: wortelen ontvreemd.
17-01-1846
VH1: Lena Donker, dochter van de arbeiderskolonist Teunis Donker is zwanger van de bedelaarskolonist Hendrik Weber
31-01-1846
VH1: Bonne Willems Dikland en Remke Sijbols Hunia herbenoemd als leden van de raad.
18-04-1846
VH1: Arbeiderskoloniste Antje Tuinstra, weduwe G. Ligthardt, is zwanger van Jan Klaatsen Rootjen (zie ook 28-10-1845).
21-07-1846
VH1: Bedelaarskolonistenvrouw Hubner: 's nachts aardappelen ontvreemd. Getuigen: D. Heeres en J. Rientjes.
12-05-1847a
VH1: Arbeiderskolonist Antonij Hendrikus Danner: tijdens verlof bedacht als pottenmaker in Zwolle te leven, maar gezin wilde niet meekomen.
12-05-1847b
VH1: Arbeiderskolonist Gerritsma: kleding van bedelaars gekocht. Getuigen: veteranen veldwachter Smit en bedelaarskolonist J. T. Goudstert(?).
17-06-1848
VH1: Arbeiderskolonist C. de Goederen: hevige twist en vechterij met echtgenote, de voormalige weduwe Rodenburg. Kinderen willen in het Gesticht onder de wezen opgenomen.
06-01-1849
VH1: Bonne Willem Dikland en Remke Sijbolds Hunia benoemd als leden van de raad.
24-09-1849
VH1: Hendrik van der Geest: zonder verlof kolonie verlaten en beschonken.
Johannes van Eijbergen: belediging medekolonisten.
05-01-1850
VH1: Bonne Willem Dikland en Remke Sijbolts Hunia benoemd als leden van de raad.
30-05-1850
VH1: Johannes Christoffel Rangé zonder verlof naar 's Hertogenbosch gegaan om ontslag van de kolonie te vragen.
10-06-1850
VH1: Abraham Assúr Baars: zonder verlof weggegaan om zieke moeder te bezoeken.
17-08-1850
VH1: Arbeiderszoon Simon Schoen zonder verlof weggegaan wegens gestadig ongenoegen met zijnen vader, die hem ook niet wederom in huis wil nemen.
28-11-1850
VH1: ONVOLLEDIGE transcriptie. Antonius Bergmann: desertie.
25-05-1852
VH1: Kolonistenzoon Gerrit Broodbakker: zonder verlof naar Schokland.
16-01-1853
VH1: Veteranengezin A. Wage en kolonistengezin A. Pennink: twist en schelden met elkaar.
27-11-1854
VH1: Jan Kiesling heeft in een grep onzedelijkheid gepleegt, of op zijn minst, heeft trachten te plegen, met de wees Johanna Turf.
27-07-1855
VH1: Kolonistendochter Cornelia van der Wal heeft kinderen van kolonist Morel uitgescholden. Kolonistendochter Geziena Catharina Smies heeft ¼ kop aardappelen ontvreemd.
02-05-1856
VH1: De weduwe Kuijpers: zonder toestemming naar Den Haag gegaan om haar zieke zoon op te halen. Maar haar is het reglement van tucht nog niet voorgelezen.
09-08-1856
VH1: Arbeiderskolonistenzonen Dirk Rietbergen en Liepman Simon Spier: een weesjongen in eene moddersloot geworpen.
01-04-1857
VH1: Johanna Christina Smal, dochter van arbeiderskolonist Anne Antoons Smal, is zwanger van bedelaarskolonist F. de Hart. Met besluit van de gecommitteerde der regering.
28-05-1857
VH1: Kolonist J. B. Bak is zonder verlof weggegaan, nadat de directeur eerst had gezegd dat hij mocht en later niet. De raad vindt dat Bak hier voor eenigsints gevoelig dient gestraft te worden.