Naar het overzicht
van stukken over de proefkolonie





Boek over de Gerritsma's door nazaat Peter Bonneveld: Het kortste eind van de cirkel


‘Hoeveel geschiedenis draagt een mens bij zijn geboorte al mee’

De Maatschappij van Weldadigheid was bijna tweehonderd jaar geleden bedoeld om paupers te ‘verheffen’ tot ‘normaal werkende mensen’. Gerrit Tjalling Gerritsma, is daar als proefkolonist naar toe gebracht. Peter Bonneveld schreef er een historische roman over waarin hij zich afvraagt: “Heeft het echt geholpen, de verheffing van die mensen?”
Hij beantwoordt die vraag door middel van één lijn van zijn familie te onderzoeken, die loopt van Rien in Friesland rond 1750, waar Gerrit Tjalling is geboren, via Wilhelminaoord, Ommerschans en Veenhuizen en uiteindelijk, langs vele wegen tot wederom Veenhuizen in 2012.

Hoe heeft het zover kunnen komen met Gerrit Tjalling en heeft de verheffing van de Gerritsma’s echt geholpen? De schrijver probeerde een antwoord op die vraag te vinden door de eerste generatie van zijn familie te onderzoeken die buiten de kolonie werd geboren en opgroeide. Dat was Jelle Jozeph Gerritsma, de opa van zijn moeder. Hij is geboren in een plaggenhut in Haulerwijk, in een z.g. ’desperado kolonie’ waar mensen terecht kwamen die uit de kolonie moesten verdwijnen of zelf vluchtten.”
Echt voorbeeldig liep het niet met deze Jelle Jozeph af. Hij zwierf met zijn gezin door heel het land, tot Antwerpen aan toe en door de vele sloppen van de Amsterdamse Jordaan. Wel 40 verhuizingen in deze Jordaan alleen al. Hij heeft wel veertig steunaanvragen gedaan bij het Armenbestuur van Amsterdam en iedere keer werd er een volledig rapport geschreven. Zijn levenswandel was zodoende heel nauwkeurig volgen, vanaf zijn komst in 1890 tot aan zijn dood in het Binnengasthuis in 1931 toe.

In het boek worden acht generaties van de familie Gerritsma beschreven, van 1750 tot heden die, onder invloed van de maatschappij waarin zij leven, ploeteren om te overleven in de streek rond Bolsward en later, onder de hoede van de Maatschappij van Weldadigheid, in de Proefkolonie Frederiksoord. Later ook in Wilhelminaoord, de Ommerschans en Veenhuizen en pogingen doen de armoede en het milieu waarin zij leven te ontstijgen. De laatste vijf generaties proberen dit buiten de Maatschappij van Weldadigheid.
Ieder hoofdstuk wordt vooraf gegaan door een beschrijving van de tijd waarin zij leven. O.a. de Franse tijd, de afscheiding van Belgie, de grote volksoproeren in Amsterdam; het Kermisoproer van1876, het Aardappeloproer van 1916 en het Jordaanoproer van 1934, , Dolle Dinsdag en de bevrijding van Amsterdam en het Provo tijdperk passeren de revue.
Hun weg is lang,bizar en vol valkuilen, ze zijn geketend aan hun afkomst en getekend in hun jeugd. Iedere generatie zegt het anders te willen doen dan zijn ouders, maar valt keer op keer terug op oude reflexen. Komen we wellicht toch weer uit waar we zijn begonnen?

ISBN: 9789071633195

Zie ook de archiefstukken over Gerritsma of hun verdere koloniale geschiedenis of a terug naar zijn overzichtspagina.