De woongeschiedenis van Cornelis de Vogel

De grote mep van de weeskinderen uit Tholen komt in de koloniŰn aan op zondag 15 juni 1823. Enkele van hen komen met meer of minder informatie voor op de site:
Adriaan Kasper,
Nicolaas Hofman,
● de vier kinderen Hendrikse (Adriaan, Anna Barbara, Wilhelmina Christina en Jacoba), en
● samen op ÚÚn pagina Johannes Hofman, Louwerina Boergonje en Frederika Margrieta Voster.
Dat zijn over het algemeen positieve verhalen. De gok van Tholen om haar weeshuis in de koloniŰn te legen heeft goed uitgepakt.

Een jaar na die grote groep, op dinsdag 13 april 1824, komt er een na-zending van drie kinderen. In invnr 1370 (daarvan zijn geen scans) bevindt zich een aankomststaat. Een fragment daaruit met de namen:


Van deze drie volgen we op deze pagina Cornelis (of Kornelis) de Vogel. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want er is nog een koloniebewoner die Cornelis de Vogel heet. Die komt niet uit Tholen, maar uit Goedereede op het eiland Goeree-Overflakkee. Informatie over hem en zijn zus en broers staat op deze pagina.

Later komt er ook een familie Vogel op de kolonie, maar dat is een paar jaar nadat Cornelis vertrokken is en die hebben allemaal erg joodse voornamen dus daar kan geen verwarring over ontstaan.

Wilhelminaoord
Hier gaat het over Cornelis de Vogel, geboren 22 januari 1813 te Tholen als zoon van Cornelis de Vogel en Dina Heijman, die 13 april 1824 aankomt in de koloniŰn en van wie ergens vermeld wordt dat hij op de kolonie werkzaam is als 'koewachter'. Dat zal tijdelijk zijn, want dat is werk voor jonge jongens, niet voor jongvolwassenen.

Volgens bovenstaande aankomststaat wordt hij ingedeeld in kolonie Wilhelminaoord (dan nog kolonie 4, later kolonie 2) op hoeve 53. Dat is tegenwoordig kadastraal Noordwolde D 249, Westvierdeparten 8 (de kolonistenwoning is afgebroken en er staat nieuwbouw op die plek), co÷rdinaten 52.86920 en 6.14757.

Volgens de aankomststaat wordt hij ingedeeld bij Van Dist, maar Van Dist ken ik niet. Ze zullen bedoelen:

Antonie van Diest, volgens de kolonieadministratie geboren 14 september 1784, gewezen sappeur bij de 15e Afdeling Infanterie, in de kolonie Wilhelminaoord geplaatst dankzij de provinciale commandant van de provincie Antwerpen, aangekomen 22 april 1823 met echtgenote, zoon en dochter. Met die dochter is later wat loos, genoemd op pagina 36 van De strafkolonie.

Hoe lang Cornelis de Vogel bij Van Diest blijft is niet bekend, omdat er van Wilhelminaoord geen stamboeken bewaard zijn gebleven van vˇˇr 1 juli 1825. In het op die datum opgemaakte stamboek, invnr 1352, staat hij op scan 11 (zie helemaal bovenaan de pagina hoe de scans te bereiken zijn) op hoeve 26 van Wilhelminaoord. Dat is tegenwoordig kadastraal Noordwolde D 248, Westvierdeparten 10 (de kolonistenwoning is tussen 1890 en 1928 al afgebroken en er staat nu nieuwbouw), co÷rdinaten 52.86840 en 6.14561.

Hij is dan ingedeelde bij het gezin van een andere kolonist:

Thomas Baas, volgens de kolonieadministratie geboren 30 augustus 1771, in de kolonie geplaatst door de subcommissie Goes, aankomst met zijn gezin op 22 juli 1821.
Dit is een blijkbaar sterk gezin dat het ook zonder een ingedeelde wel redt, want op de zitting van de Kleine Raad van zaterdag 25 november 1826 besluit die kleine raad:

Cornelis de Vogel, ingedeeld bij Thomas Baas in kol. N2, hoef N26, welk huisgezin zonder weezen zeer goed bestaan kan, en hem als het ware tot de werkzaamheden niet noodig heeft, te mogen doen indeelen bij de wed. Spruit, op Willemsoord, hoef N60.
Dit huisgezin bestaat slechts uit moeder en twee kinderen, en de bij haar ingedeeld geweest zijnde weesmeid Antje van Wijk, is onlangs met ontslag van de kolonie gegaan.

Willemsoord
Volgens het stamboek wordt die overplaatsing pas op 30 december 1826 gerealiseerd en dan vertrekt de bijna 14-jarige Cornelis de Vogel uit de kolonie Wilhelminaoord om er nooit meer terug te komen en vestigt hij zich in de kolonie Willemsoord. Hij staat op scan 23 van het stamboek met invnr 1358 als ingedeelde op hoeve 60 van Willemsoord. Dat is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold B 146, Koningin Wilhelminalaan 24 (daar staat nu een aangepaste kolonistenwoning), co÷rdinaten 52827635 en 6.067414.

Hij woont dan bij:

Trijntje Versloot, werduwe van Gerrit Spruit, geboren 23 mei 1774. Ze is op 8 juni 1820 met echtgenoot Gerrit Spruit en hun kinderen aangekomen in de kolonie Willemsoord, zie op deze pagina bij wat dan nog hoeve 47 is (per 01-06-1825 hernummerd in 60). Gerrit Spruit overlijdt 30 november 1823 en Trijntje Versloot blijft achter met twee kinderen, zodat er inderdaad wel wat versterking bij kan.

Hier blijft Cornelis de Vogel lang wonen. De inschrijving loopt door in het stamboek met invnr 1359 op scan 15.

En in het stamboek met invnr 1360 op scan 60.

Er komt pas een eind aan na zevenenhalf jaar als Trijntje Versloot de benen neemt. Dat wil zeggen, ze gaat samen met haar enige nog thuis wonende zoon twee weken met verlof en op 15 juni 1833 wordt geconstateerd dat ze daarvan niet terug is gekomen.

Veel heen en weer
Op diezelfde datum, 15 juni 1833 dus, begint Cornelis de Vogel aan een reeks snelle overplaatsingen. Hij gaat eerst naar de huisverzorger Cornelis Andries Smith op hoeve 51 van Willemsoord, ook het stamboek met invnr 1360 scan 51. Hoeve 51 is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold B 96, Steenwijkerweg 143 (er staat nu een aangepaste kolonistenwoning), co÷rdinaten 52.82780 en 6.05962.

Al op 1 augustus 1833 gaat hij al weer terug naar hoeve 60 waar dan de kolonist Adrianus Schreuder uit Leeuwarden woont. Ook invnr 1360 scan 60. Zie voor de locatie hier boven.

Op 22 februari 1834 wordt hij overgeplaatst naar hoeve 115. Nog steeds invnr 1360, nu scan 115, bij kolonist Leendert Verhagen. Hoeve 115 is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold B 249, Generaal van de Boschweg in De Pol (de woning is tussen 1866 en 1872 afgebroken0, co÷rdinaten 52.826935 en 6.080568.

Hij gaat met dat gezin mee als ze op 7 juni 1834 verhuizen naar hoeve 28. Zelfde stamboek scan 29. Hoeve 28 is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold A 176, Steenwijkerweg 198 (daar staat nog een kolonistenwoning), co÷rdinaten 52.822255 en 6.064276.

Maar al op 28 juni 1834 gaat hij over naar hoeve 14. Zelfde stamboek scan 15, bij kolonist Sjouke Sipkes Heemstra. Hoeve 14 is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold A 168, Steenwijkerweg 210 (daar staat nu een aangepaste kolonistenwoning), co÷rdinaten 52.816158 en 6.070215.

Al op 12 juni 1834 gaat hij naar hoeve 7, zelfde stamboek scan 8, bij kolonist Johannes van Kesteren. Hoeve 7 van Willemsoord is tegenwoordig kadastraal Steenwijkerwold B 285, Steenwijkerweg 199 (dat gebied heet Witte Paarden, de kolonistenwoning is afgebroken en er staat nieuwbouw op het perceel), co÷rdinaten 52.81280 en 6.07415.

Ontslag
Die inschrijving loopt door in het stamboek met invnr 1361 scan 8 en daar staat dat hij op 13 juli 1835 ontslagen wordt. Volgens de 'Naamlijst der in 1835 ontslagene kinderen met vermelding van derzelver bestemming', invnr 167 scan 551, is hij dan 'dienstbaar bij den boerenstand, aan de Rondelles'. Geen idee wat ze met dat laatste bedoelen, maar blijkbaar blijft hij wel in de buurt, want op 15 juni 1843 trouwt hij te Steenwijkerwold, zie hier.

De eerste kinderen worden daarna te Noordwolde geboren, dus ik neem aan dat ze in het huttendorp ten zuiden van die plaats woonden. Als er in 1847 een kind geboren wordt te Tholen, waar het gezinnetje dan blijkbaar verblijft, toont Cornelis met een zeer fraaie handtekening dat het koloniale onderwijs tot goede resultaten heeft geleid (met dank aan Jaap de Boer).



Tot (voorlopig) slot
Vanaf 1829 heeft iedereen die op contract geplaatst is, dus ook Cornelis de Vogel, een B- nummer (de 'B' van bijzonder contract) en dat is B894. Op dat nummer staat hij ook in het register van op contract geplaatsten, invnr 1389 scan 292, maar de enige nieuwe informatie die daar uitkomt is dat hij op stamlijst 146 staat en die stamlijsten zijn niet bewaard gebleven.

Wellicht wordt deze pagina later nog aangevuld met informatie over zijn verblijf in de kolonie. Die informatie zou zijn te krijgen via de door vrijwilligers ge´ndexeerde ingekomen post van de Maatschappij van Weldadigheid. Ga naar Drents Archief, kies 'Uitgebreid zoeken', kruis het vakje 'Correspondentie MvW' aan en vul de naam Cornelis de Vogel in. (daarna moet dus wel die Cornelis de Vogel uit Goedereede eruit gefilterd worden)
Ik kan alvast melden dat invnr 155 scan 254 meldt dat hij belijdenis heeft gedaan en is aangenomen als lidmaat van de hervormde kerk en dat invnr 155 de scans 344-345 correspondentie over zijn mogelijke ontslag bevat.