Naar het overzicht
van Veenhuizense weeskinderen



Jan Kloosterman is volgens Jan Hessels van Wolda een 'beste jongen'


Jan Kloosterman komt op 10 juni 1833 het kindergesticht binnen als onderdeel van een Zeeuws transport met kinderen uit Borssele, Koudekerke en Middelburg. Hij zelf is geboren in Nisse, dat even onder Goes in Zuid-Beveland ligt, en volgens de kolonieadministratie vond die geboorte plaats op 10 augustus 1817. Hij is dus vijftien, bijna zestien jaar oud als hij in Veenhuizen komt.

Jan Kloosterman staat met het weesnummer 1646 op de scans van het wezenregister 1831-1834 met invnr 1411 en van het wezenregister 1835 en verder met invnr 1413. Zie bovenaan de pagina hoe die scans te bereiken.

In die registers is bij hem aangetekend 'wat' en dat houdt in dat hij is overgeplaatst naar het Instituut voor Landbouwkundige Opvoeding te Wateren. Hij staat inderdaad, met kwekelingnummer 55, vermeld op folio 6 van het kwekelingenregister 1832-1835, invnr 1584 (daarvan zijn geen scans), en het kwekelingenregister 1836-1847, invnr 1582 (ook geen scans).

Aangetekend is dat zijn overplaatsing naar Wateren heeft plaatsgevonden op 26 mei 1834. Zie over het Instituut de opzet en een plaatje.

In die tijd komt Jan Kloosterman een paar keer voor op scans van de post. Deze brieven heb ik niet allemaal nagekeken, dat laat ik aan familie-onderzoekers over:
● invnr 163 scan 10 (afwezig want hij is bij de 'koeijen')
● invnr 181 scan 540
● invnr 193 scan 343

In 1838 wordt Jan Kloosterman voorgedragen voor ontslag. In de concept-voordracht invnr 1433 (geen scans) schrijft de Instituteur Jan Hessels van Wolda ten aanzien van zijn 'graad van geestontwikkeling':

Was 16 jaren toen hij in de kolonie kwam.
Had niet geleerd en was zwak naar ligchaam en ziel
Is derhalve niet gunstig ontwikkeld maar heeft geleerd goed te zijn

En ten aanzien van de schoolvorderingen van Jan Kloosterman:

Kan nu wat lezen en schrijven, dat hem met grote moeite geleerd is.

Over het toekomstperspectief bij ontslag meldt de Instituteur:

De Heer Kakebeeke te Goes heeft hem beloofd, bij een boer te Nisse eene dienst te zoeken.
Ofschoon ligt en achterlijk zijnde zal hij, bij eene boer komende, om zijnen gewilligheid wille, wel aan het dagelijksch brood komen.

Voor alle duidelijkheid: met 'achterlijk' bedoelt Jan Hessels van Wolda niet 'zwakzinnig' maar 'met achterstand'. Begin 1838 verlaat Jan Kloosterman Veenhuizen, met op zak zo'n veertien gulden die hij in de gestichten meer verdiend heeft dan zijn onderhoud kostte.

Maar het gemeentebestuur van Nisse bekijkt hem even en stuurt hem dan linea recta terug. Blijkbaar melden ze dat aan de gouverneur van Zeeland, want die schrijft daarover aan de permanente commissie en die stuurt dat door naar de directeur der koloniŽn. Die brief heb ik niet gezien, maar wel de reactie erop van Jan Hessels van Wolda. Althans de kopie daarvan die door de directeur der koloniŽn aan de permanente commissie gestuurd wordt.

Fragmenten uit die brief van Jan Hessels van Wolda over Jan Kloosterman heb ik opgenomen op de pagina's 279-281 van De kinderkolonie omdat ik het tekenend vond voor de liefdevolle manier waarop hij zijn pupillen behandelt. De brief dd 31 maart 1838 bevindt zich in invnr 193 en vul rechtsonder het scannummer 584 in:

Copie N. 43

Wateren den 31 Maart 1838

Ter voldoening aan UWEdG: missive van den 26 dezer maand N. 677, heb ik de eer onder terugzending van den brief van den Heer Staatsraad Gouverneur van Zeeland van den 10e Maart 1838 N. 2447, UWEdG: op het 5e punt van denzelven, te antwoorden.

    1e Dat ik bij de voordragt tot ontslag van Jan Kloosterman gezegd heb:
a. ten aanzien zijner ontwikkeling, dat hij 16 jaren was, toen hij in de kolonien kwam, zeer zwak en achterlijk was, naar ziel en ligchaam en hoegenaamd niets geleerd had; dat hij nu iets kon lezen en schrijven, het gene hem met groote moeite geleerd was;
b. ten aanzien van zijn uitzigt op een bestaan, dat de Heer Kakebeeke te Goes hem beloofd had, voor hem bij eenen boer te Nisse eene dienst te zullen zoeken;
c. ten aanzien van mijn gevoelen: dat deze, ofschoon ligt en achterlijk zijnde, bij den boer komende, om zijner geschiktheid wille, wel aan het dagelijksch brood zoude komen.

    2e Dat Kloosterman mij van alle zijden bevestigd heeft, dat het gemeente bestuur van Nisse hem wel gezien, maar volstrekt niet gevraagd heeft wat hij geleerd had, noch wat hij doen kon, en nog veel minder hem had zien werken;-
hoe men dan met volle zekerheid zůů over zijne ongeschiktheid tot- en zijne geringe kennis van Ė den veldarbeid oordeelen kan, en dan nog van iemand, die, 16 jaren oud zijnde, letterlijk als een kind en met kwaad zeer op het hoofd, naar de kolonien is gezonden, begrijp ik niet.

    3. Dat de groote achterlijkheid van Jan Kloosterman, naar ziel en ligchaam, zoo het mij voorkomt toegeschreven moet worden aan zijne mindere gezondheid, daar hij er niet alleen zwak uitziet, maar ook een ziekelijk aanzien heeft. In alle gevallen is Kloosterman een beste jongen en ik zal, ook dit jaar, alles aan hem doen wat mogelijk is, om hem verder te bekwamen.

De Instituteur
(get) J: H: van Wolda

Voor Copie Conform
De Directeur der Kolonien
J. van Konijnenburg

Daarna komt Jan Kloosterman nog een paar keer voor op de scans van de post. Heb ik ook niet allemaal nagekeken, maar het betreft:
● invnr 194 scan 250
● invnr 195 scan 286
● invnr 206 scan 432
● invnr 207 scan 297
● invnr 210 scan 24

In 1839 gaat Jan Kloosterman opnieuw met ontslag, hij vertrekt op 28 september 1839. Nu is er iets voor hem gezocht in de omgeving van de kolonie. In de ĎStaat, aanwijzende de verschillende bestemmingen, welke de kweekelingen van Wateren, die van af 1e juny 1831 tot heden toe, ontslagen zijn, bekomen hebben, voor zoo verre zulke bekend is geworden en geblevení, die Jan Hessels van Wolda op 23 februari 1841 maakt, los inliggend in het stamboek met invnr 1611 (geen scans), wordt gemeld dat Jan Kloosterman in 1839 begint als 'boerenknecht te Diever' en dat begin 1841 nog is.

(Al staat er in ● invnr 221 scan 799 dat hij 'bij een boer in Wapse' woont. Maar goed, dat ligt allemaal vlak bij elkaar.)