Naar het overzicht
van de MUNT-pagina's





De geldstromen van koloniale munt en gewoon geld (Rijksmunt, 'zilver') in de vrije koloniŽn

Vanaf 1831 moeten de diverse kasboeken in de koloniŽn worden opgesplitst in koloniale munt en gewoon geld. Van die 'kassa en koloniale muntrekeningen' zijn een aantal bewaard gebleven, zie op deze pagina. Hieronder hoe de geldstromen lopenin de vrije koloniŽn.

Van de extracten uit de kasboeken van de vrije koloniŽn zijn de volgende bewaard gebleven. Alleen 1840, 1841 en 1842 geven een volledig beeld van het geldverkeer daar.

Vrije koloniŽn, adjunct-directeur december 1837 invnr 191 scan 123
Kolonie 2, Wilhelminaoord december 1837 invnr 191 de scans 112-118
Kolonie 1, Frederiksoord 1 t/m 4 januari 1838 invnr 191 de scans 120-122
Kolonie 2, Wilhelminaoord 1 t/m 4 januari 1838 invnr 191 scan 119
Kolonie 3, Willemsoord 1 t/m 4 januari 1838 invnr 191 de scans 140-141






Vrije koloniŽn, adjunct-directeur december 1838 invnr 204 scan 252
Kolonie 1, Frederiksoord december 1838 invnr 204 scans 253-256
Kolonie 3, Willemsoord december 1838 invnr 204 scan 288-291
Vrije koloniŽn, adjunct-directeur 1 t/m 7 januari 1839 invnr 204 scan 278
Kolonie 1, Frederiksoord
1 t/m 7 januari 1839
invnr 204 scan 250-251
Kolonie 2, Wilhelminaoord 1 t/m 7 januari 1839 invnr 204 scans 259-260
Kolonie 3, Willemsoord 1 t/m 7 januari 1839 invnr 204 scan 286-287






Vrije koloniŽn, adjunct-directeur 1-21 januari 1840 invnr 223 scan 235
Kolonie 1, Frederiksoord 1-22 januari 1840 invnr 223 scans 252-253
Kolonie 2, Wilhelminaoord 1-21 januari 1840 invnr 223 scans 232-234
Kolonie 3, Willemsoord 1-22 januari 1840 invnr 223 scans 311-312






Vrije koloniŽn, adjunct-directeur februari 1841 invnr 241 scan 144
Kolonie 1, Frederiksoord februari 1841 invnr 241 scans 145-148
Kolonie 2, Wilhelminaoord februari 1841 invnr 241 scans 65-69
Kolonie 3, Willemsoord februari 1841 invnr 240 scans 809-811






Vrije koloniŽn, adjunct-directeur  januari 1842 invnr 256 scan 828
Kolonie 1, Frederiksoord
 januari 1842 invnr 256 scans 830-831
Kolonie 2, Wilhelminaoord
 januari 1842 invnr 256 scans 832-833
Kolonie 3, Willemsoord
 januari 1842 invnr 256 scans 834-835

H

O


ADJUNCT-DIRECTEUR 1837, 1838, 1840, 1841 en 1842

1837. Ontvangt contant geld van de directeur der koloniŽn en koloniale munt van de onderdirecteur van koloni 1 en kolonie 2. Het contante geld verdeelt hij over de drie onderdirecteurs. Hij geeft koloniale munt aan de onderdirecteur van kolonie 3 en aan de directeur der koloniŽn.

1838. Hij ontvangt gewoon geld, meestal ronde bedragen, van de directeur der koloniŽn. Hij ontvangt koloniale munt vooral van de onderdirecteur van kolonie 2 en een klein beetje van die van kolonie 1.
Hij betaalt gewoon geld aan alle drie de onderdirecteurs. Koloniale munt alleen aan de onderdirecteur van kolonie 1, een paar tientjes, en aan de onderdirecteur van kolonie 3, meest over de tweehonderd gulden. Hij geeft ook 88 gulden koloniale munt aan de directeur.

1840.


een intern doorschuifluik.

FREDERIKSOORD, ONTVANGSTEN



Het kasboek van de onderdirecteur van kolonie 1, Frederiksoord. Bij de ontvangsten in gewoon geld staat É 1,50 'van den Heer Pastoor J. van Dam voor ingekomen van eenen biegteling'. Verder É 35,86 'van de ossenhouders voor voeder der ossen'. Waarom dat bij de inkomsten staat begrijp ik niet. En tenslotte É 293.89 van de adjunct-directeur voor de vrije koloniŽn.

De ontvangsten in koloniale munt bestaan uit É 530,64 stortingen van kolonisten. Dit zullen de stortingen zijn voor het kledingfonds waaruit zij kleding, huisraad en gereedschappen ontvangen. Verder É 2,70 stortingen door kolonisten 'op oude schuld' en É 3,05 stortingen van kolonisten voor 'boeten in katoenweverij en school'. Het laatste is voor schoolverzuim, zie bijvoorbeeld deze kleine raad. En tenslotte wordt door kolonisten en winkeliers aangeboden voor omwisseling É 56,20 aan koloniaal geld (dat moet dus bij de uitgaven staan als gewoon geld).

Opvallend is dat er geen stortingen van winkelhouders zijn, zie daarvoor bij Wilhelminaoord.

FREDERIKSOORD, UITGAVEN

1838: de winkelier Van Herpe levert ook winkelwaren aan de katoenweverij (14,51 koloniale munt) en aan de school (0,40 koloniale munt).
De heer J. van Dam (= de pastoor) voor jaarlijksche toelagen van de R.C. huisgezinnen f 39,75 in zilver.
Spijkervet levert een heleboel dingen: spijkers, gereedschappen aan de broodbakkerij, timmergereedschappen


Aan gewoon geld gaat eruit:
● het merendeel van de weeklonen van de geŽmployeerden
● J.A. Funcke voor toelage (per week 75 cent gewoon en 2 gulden koloniale munt)
● de adsistenten der katoenweverij hunne (week)verdiensten
● salaris boekhouder der broodbakkerij (er staat C. la Wende, maar bedoeld zal zijn de kolonist Cornelis Lawende die november 1841 uit Willemsoord verhuisd is naar Frederiksoord, waar de broodbakkerij gevestigd is, 50 cent per week)
● verdiensten vreemde arbeiders
● verdiensten ossenhoeders
● kolonisten en winkeliers voor omwisseling (É 56,20, klopt)
● S. de Hes voor 'discompte' (te gelde maken) van een mandaat
● de onderdirecteur voor distributieloon van brood
● S. Smit voor geleverde rogge
● H.L. Mulder voor drie ?? dakstroo
● J. Oliemulder uit de spaarbank
● Kolonisten voor geleverde aardappelen
● J. Hoekstra voor verpleegkosten
● P.J. Tingen voor transport van een trek-os
● J.J. Boervlde(?) voor reparatie van een bokschuit
● Den opziener der katoenweverij en timmermansbaas

Aan koloniale munt wordt uitgegeven:
● een (heel) klein gedeelte van de weeklonen
● deel toelage Funcke (zie boven)
● vrijboeren en geemployeerden hun verdiensten
● verdiensten en toelagen voor kolonisten
● kolonisten wegens het gemis van een koe
● den kolonist A. Klaver voor winkelgeld en voedig van R. Bijvoet bij eerste aankomst (Klaas Bijvoet wordt bij aankomst ingedeeld bij de kolonist A. Klaver)
● de winkelier van Herpen voor geleverde winkelwaren
● afdracht aan de adjunct-directeur

WILHELMINAOORD, ONTVANGSTEN

Van Wilhelminaoord zijn er twee, 1840 en 1842, die ik samen neem.
Aan koloniale munt komt binnen:

● de stortingen van de winkelhouders:
de week van 29-12-1839 t/m 04-01-1840 É 610.--
de week van 05-01-1840 t/m 11-01-1840 É 578.--
de week van 26-12-1841 tot 01-01-1842 É 717.--
Dat is heel veel, dat moet zijn van a-l-l-e winkelhouders uit de drie vrije koloniŽn. De winkelhouders storten dus blijkbaar allemaal hun omzet in koloniale munt in de kas van kolonie 2.

de stortingen van kolonisten;
de week van 29-12-1839 t/m 04-01-1840 É 348.29
de week van 05-01-1840 t/m 11-01-1840 É 362.20
de week van 26-12-1841 tot 01-01-1842 É 370.88

● van kolonisten wegens boeten hunner kinderen, een keer É 1.40 en een keer É 1.50. Zie de uitleg bij Frederiksoord.

● van de Instituteur te Wateren ter omwisseling van koloniale munt, 09-01-1840: É 6.16, 18-01-1840 É 6.25Ĺ en 06-01-1842 É 5.65Ĺ

● van kolonisten tegen omwisseling van koloniale munt tot betaling van accijns van turf: É 5.35

Aan gewoon geld komt binnen:
● stortingen door de adjunct-directeur voor de gewone koloniŽn, 11-01-1840: É 1733.60; 18-01-1840 É 496.25; 08-01-1842: É 1936.68Ĺ.
● van de voerlieden der ossen voor voeding É 26.08 per week. Ook hier begrijp ik niet waarom dat bij inkomsten staat.
● van J. Brunn(?) voor restitutie van het aan hem geavanceerde gagement gedurende het 2e halfjaar van 1839 É 32.--. Snap ik ook niet.

WILHELMINAOORD, UITGAVEN

De koloniale munt wordt vooral uitgegeven aan de verdiensten van kolonisten, zowel die van de eigen kolonie als de kolonisten van kolonie 1 die werkzaamheden in Wilhelminaoord verrichten (bijvoorbeeld het lossen van turf), als de kinderen en vrouwen van kolonisten uit andere kolonies die hier werken.
Plus afdrachten aan de adjunct-directeur voor de gewone koloniŽn.
Plus een klein gedeelte van het loon van de geŽmployeerden.

Aan Rijksmunt:gaat uit het grootste deel van de betalingen aan geŽmployeerden, waarbij die van de fabriek en de veenbaas apart genoemd worden, betalingen aan vreemde arbeiders, de verdiensten van de voerlieden van de ossen, ook die van kolonie 1 en kolonie 3, leverantie van hooi, ene J. van der Zanden voor het graven van een put, scheepsvracht en wagenvracht en iemand voor het oppassen en droogmaken van twee koeijen.

WILLEMSOORD

De boekhouder van Willemsoord maakt in tegenstelling tot zijn collegae echt een extract, door niet de hele kassa-rekening over te schrijven, maar het samen te vatten. Hij ontvangt 250 gulden koloniale munt van de adjunct-directeur en 593 koloniale munt door stortingen van kolonisten. Hij geeft uit koloniale munt aan de kolonisten en een heel klein beetje aan de geŽmployeerden en Rijksmunt aan de ambtenaren.

1838. Inkomsten gewoon geld vooral de adjunct-directeur voor de vrije koloniŽn en een bescheiden bedrag (14 ŗ 18 gulden per week) van de tolgaarder die de tol int op de doorgaande weg die door Willemsoord loopt. Koloniale munt van de adjunct-directeur, de stortingen van kolonisten en koloniale munt die wordt ingeleverd voor omwisseling.

Uitgaven contant geld: 
- vreemde arbeiders
- het merendeel van het salaris van de geemployeerden, sommige met naam genoemden krijgen hun hele salaris in zilver, scheepsvracht voor mest, levering aardappelen, levering bandgarden en twijg(?)

 

VERHOUDING GELDSOORTEN: VRIJE KOLONIňN

De adjunct-directeur voor de vrije koloniŽn heeft É 4.185 gewoon en É 555 koloniaal geld. ((Ter vergelijking: in 1840 heeft hij É 6791 gewoon geld en É 969 koloniale munt, dat is ongeveer dezelfde verhouding van 7 staat tot 1.))
Bij de onderdirecteurs ligt het anders.
● Frederiksoord 331 gewoon en 872 koloniaal.
● Wilhelminaoord heeft 2.044 gewoon en 1.316 koloniaal ((Ter vergelijking: in 1840 is er 2.314 gewoon en 2.076 koloniaal.))
● Willemsoord heeft 461 gewoon en 1.246 koloniaal.
Tel ik alleen de drie koloniŽn bij elkaar op, dan kom ik op 2.836 gewoon en 3.434 koloniale munt.
Tel ik daarbij de adjunct-directeur op, dan bestaat het geldverkeer in de vrije koloniŽn uit 7.021 gewoon geld en 3.989 koloniaal geld. Je zou dus kunnen zeggen dat de koloniale munt iets meer dan ťťn-derde (om precies te zijn 36 procent) van het geldverkeer in de vrije koloniŽn uitmaakt.




Gewoon geld
Koloniaal geld
  naar buiten
Vrije koloniŽn
4185
555
0
Kolonie 1, Frederiksoord
331
872
114
Kolonie 2, Wilhelminaoord
2044
1316
1797
Kolonie 3, Willemsoord
461
1246
0