Naar het overzicht
van de maandbladen



Aantekeningen bij het maandblad de Vriend des Vaderlands in 1828

Dit is het jaar van de 'Vlugtige waarnemingen'. …ťn kritisch geschrift over de koloniŽn van weldadigheid. En het hele jaar staat in het teken ervan.

De hoofdredacteur blijkt heel veel van gedichten te houden. Een groot deel, en soms het grootste deel van het blad vult hij daarmee. Af en toe geef ik dat hieronder aan.

De Vriend des Vaderlands, het nummer van JANUARI 1828

Van pagina tot 71 gedichten.

pagina 72 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

De Vriend des Vaderlands, het nummer van FEBRUARI 1828

Gedichten van pagina 147 tot 150

pagina 151 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

De Vriend des Vaderlands, het nummer van MAART 1828

slechts ťťn gedicht op pagina 236

pagina 237 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn
De Vlugtige Waarnemingen worden hier al genoemd

De Vriend des Vaderlands, het nummer van APRIL 1828

pagina 246 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Het hele stuk van kolonist Klaas Visser wordt hier afgedrukt. Uit de inleiding: Terwijl de Perm. Komm. onzer Maatschappij zich onledig houdt met het voor den druk gereed maken harer eigene aanmerkingen op het werkje, getiteld: Vlugtige waarnemingen, enz,, is zij even vůůr het afdrukken dezes, verrast geworden door de eenvoudig hartelijke, maar niet minder ware en afdoende taal eens kolonisten zelven tegen dit werkje uitgesproken Ö enz

STAMELENDE WAARHEID TER BEANTWOORDING VAN DE VLUGTIGE WAARNEMINGEN, EN AANMERKINGEN OMTRENT HET BESTAAN DER KOLONISTENHUISGEZINNEN IN DE VRIJE KOLONIEN FREDERIKS EN WILLEMSOORD BESTAANDE IN DE PROVINCIE DRENTHE VAN HET KONINGRIJK DER NEDERLANDEN

Eerst veel bescheidenheid.
Maar Visser schrijft het toch maar op omdat hoe gebrekkig dan ook, de stamelende waarheid bij een geleerd en verstandig man nog altoos aangenamer en welgevalliger zal zijn, dan een verheven logen- en lasterschrijver.

Veel over de oogstresultaten
En met deze waarheid, hoop ik, hoe gebrekkig dan ook uitgestameld, onze vlugtige lasteraar, bij alle mijne geŽerde landgenoten, omtrend zijne voor mij bijna onbegrijpelijke waarnemingen en aanmerkingen, geheel tot logen en laster gebragt te hebben, aangaande onze landbouw

onze vlugtige lasteraar

Het bestaan der kolonisten
(Ö)
maar waar tog mijne geŽerbiedigde lezer maak ik een aanvang, en waar zal ik einden, indien ik na waarheid alle die voorregten, al dat genot zal opnoemen, hetwelk alle kolonisten-huisgezinnen zonder onderscheid evenredig genieten, dewelke de vrije koloniŽn bewonen
(Ö)
van niemand word meerder of zwaarder arbeid gevorderd dan zijn ligchaamskragten toelaten,
(...)
niemand wordt door het regt of orders, dewelke er op de vrije koloniŽn bestaan, onderdrukt of overheerd; hij die zijn pligten doet, zig zedig en oppassend gedraagd, leeft even zoo vrij als een ingezeten man in de gewone maatschappij, en geniet daarvoor door de Maatschappij van Weldadigheid beloning en bevordering
(...)
opsomming voorregten
al ware het ook, dat een geheel huisgezin, in een geheel jaar, door oorzaak van ziekte of onvermogens geen cent kon verdienen, dan geniet hij nog het voorregt van vrij te wonen, 24 pondtekentje brood, 1/2 schepel aardappelen per hoofd in de week te verdienen
- doctoor en medecijnen bijna voor niet. Hij doelt op de dan nog maar net ingevoerde verplichte ziektekostenverzekering avant la lettre waarbij kolonisten Ďeene cent ís weeks voor elk lid van een huisgeziní moeten betalen en dan gratis gezondheidszorg genieten.
- 1 of 2 melkkoeien
- 100 roeden tuingrond voor ijgen gebruik
- op iedere gulden 10 cents administratiekosten
- hij laat per week 3 gulden staan voor het kleedingfonds en ontvangt dan vier maal per jaar de benoodigde kleeding, huismeubelen en gereedschappen uit het algemeene magazijn
- hij maakt Van Waardenburg uit voor een lekkerbek omdat hij kritiek heeft op de winkels, waarin inderdaad 'zuiker, ciroop, kandij' niet te krijgen zijn
meer over het bestaan van kolonisten, ook al zijn er tussen die niet tevreden zijn
onze geliefde Generaal J. v.d. Bosch, die een eenigen man is,
(...)
vanaf p 321 gaat het over Van Waardenburg:
verkeerde ondernemingen en slechte direktie
inhuren van arbeiders van buiten terwijl de eigen kolonisten toekijken
hij laat grond waarin al aardappels zitten alsnog branden  waardoor die aardappelen 'gebraden of geheel verbrand zijn'
hij probeerde mest te maken van diep uitgegraven veen,

De Vriend des Vaderlands, het nummer van MEI 1828

pagina 363 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met op pagina 368 Deel 1 van de Beoordeeling en wederlegging van de vlugtige waarnemingen en aanmerkingen omtrent het bestaan der kolonisten-huisgezinnen

In het exemplaar dat ik in de bibliotheek van de Rijks Universiteit Groningen gezien hebzit in dit nummer een plaatover de hoeveelheid voeding in de Ommerschans, maar die zit er bij de scans van Delpher niet bij.

De Vriend des Vaderlands, het nummer van JUNI 1828

pagina 439 Bespreking van het boekje (door een employŽ) Tefereel van een gelukkig leven, zie hier.

pagina 463 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met Deel 2 van de Beoordeeling en wederlegging van de vlugtige waarnemingen en aanmerkingen omtrent het bestaan der kolonisten-huisgezinnen

De Vriend des Vaderlands, het nummer van JULI 1828

pagina 501 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met meteen het jaarverslag over 1827 (doordat het boekjaar is gelijkgeschakeld met het kalenderjaar was 1827 slechts 9 maanden lang).

Gaat eerst over de afwezigheid van Johannes door eene vereerende zending naar de West-IndiŽn
Dan de slappe subcommissies
pagina 507 maar weinig (21, waarvan 9 ter vervanging) behoeftige huisgezinnen.
Dan het contract van 1827: Heeft de Maatschappij vroeger vele verliezen geleden, en groote moeijelijkheden te overwinnen gehad, veroorzaakt door de gebrekkige uitvoering van wege 's Lands regering van de met dezelve aangegane overeenkomsten; thans heeft een en ander opgehouden. Z.M., onze geeerbiedigde Koning, behoorlijk ingelicht geworden zijnde nopens den aard en de gegrondheid onzer klagten, heeft bij besluit van den 17 Augustus 1827, No 124, goedgekeurd een nader contract , door Z.E. den Minister van Binnenl. Zaken met de Maatschappij aangegaan, houdende bepalingen van vergoeding aan dezelve van het onderhoud van een aantal, tot den arbeid geheel of gedeeltelijk ongeschikte, bedelaars en weezen, vondelingen en verlatene kinderen, tot welker overneming en voorloopige verpleging de omstandigheden ons als genoodzaakt hadden, en van al de zoodanigen, die nog nader naar de koloniale gestichten zullen worden opgezonden, voor welk onderhoud tot dus verre geen enkele penning aan de Maatschappij werd te goed gedaan, daar de bestedingspenningen alleen ter aflossing en rentebetaling van de, voor de vestiging benoodigde, gelden bestemd zijn.
Volgen de bedragen
Deze alleszins billijke en zeer matige vordering van de zijde enzovoort, gaat erover dat de Mij toch nog heel veel voordeel aan de NL maatschappij biedt

pagina 511 over heropvoeding eindigt het op en daarna aan dezelve (bedoeld wordt de maatschappij) wedergegeven worden
 
pagina 512 In 1827 zijn Ė met de 350 van Hoorn erbij Ė 809 bedelaars opgenomen

pagina 520 De sterfte te Ommerschans (1 op 16) vergeleken met die van Hoorn in 1817-1822 (1 op 6,85) en allke werkhuizen samen in die periode (1 op 14,87).
In 1827 zijn 298 bedelaarskolonisten ontslagen, waarvan 49 om 'meer bijzondere redenen' , en 114 die zich ' vrijwillig voor de dienst bij de Oostindische troepen hadden aangegeven'  en 135 op de gewone voordracht. Bij die laatste wordt gesproken van 'eene zekere hoeveelheid oververdiensten'
Verder 213 overgebracht naar Veenhuizen, 68 ontvlucht en 61 gestorven.
Van 1824-1827 hebben 800 het gesticht verlaten, en nu zitten er slechts 35 die er eerder al eens gezeten hadden.
pagina 522 Verbouwd op de Ommerschans (met getallen) rogge, boekweit, aardappelen, wortelen, knollen, erwten, spurriezaad, witte en zwarte haver, koolen. Plus stalvoeder: best klaverhooi, stroo, ruta baga, winter- en zomerrogge, groen afgesneden, en spurrie, klaver, groen gevoerd, knollen.

pagina 540 Verslag van schoolonderwijs, godsdienst en zedelijkheid in de koloniŽn in 1827.

pagina 554 Financieel jaarverslag over 1827.

De Vriend des Vaderlands, het nummer van AUGUSTUS 1828

pagina 623 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met Deel 3 van de Beoordeeling en wederlegging van de vlugtige waarnemingen en aanmerkingen omtrent het bestaan der kolonisten-huisgezinnen

De Vriend des Vaderlands, het nummer van SEPTEMBER 1828

pagina 703 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met Deel 4 en slot van de Beoordeeling en wederlegging van de vlugtige waarnemingen en aanmerkingen omtrent het bestaan der kolonisten-huisgezinnen

De Vriend des Vaderlands, het nummer van OKTOBER 1828

pagina 791 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn

Met eerst de commissie van toevoorzigt over het dienstjaar 1827.

Tegenover pagina 801 zit een tekening van de zuidwal van de Ommerschans en op het volgende vel een vooraanzicht van het gesticht.

pagina  802 Kolonieberichten
Een kolonist is tot zes dagen veroordeeld in Zwolle.
Een beschrijving van de grondsoorten in de kolonien en de tijd en wijze der bezaaijng met brem.
Bevolking plus huizen per 1-9-1828 en 1-10-1828 (pagina  803). In de vrije koloniŽn 2242 respectievelijk 2263 mensen, 416 hoeves waarvan 350 bewoond! Leegstand dus.

De Vriend des Vaderlands, het nummer van NOVEMBER 1828

pagina 875 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn
- uitloting negociatie
- ledenwinst Schiedam
- gift 25 gulden voor aankoop evangelische gezangboeken
- gift van Van der Heij ten behoeve van den leeslust onder de bedelaars-kolonisten, bij den wederom aangevangen hebbende lange winteravonden + titels van de boekjes
- verlof kinderen uit Veenhuizen (+ blijken van erkenning voor het Goede Werk daar)
- Uit Ommerschans 98 naar Veenhuizen, en 36 in de Indische dienst
- nieuwe geneesheer Sasse in Veenhuizen
Onderaan pagina 880 begint Visser:
- toch weer behoorlijk wat sterfgevallen
- aardappels in de grond bevroeren, winterrogge ingezaaid
- over wel of niet met brem bemesten
- vechtpartijen, die naar Assen gaan!
- de zondagsscholen zijn weer begonnen
- naburige gemeenten hebben onder de kol kinderen onderwijzers voor hunne kinderen egzocht

De Vriend des Vaderlands, het nummer van DECEMBER 1828

pagina 954 Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn