Naar het overzicht
van de maandbladen



Aantekeningen bij het maandblad de Star in 1821

Het boeiendst zijn de berichten uit de koloniŽn achterin elk nummer met voortdurend veel informatie over het leven in de kolonie. Verder het jaarverslag over april 1820 tot april 1821 dat in het septmbernummer staat.

De Star, het nummer van JANUARI 1821

pagina 1 Nationaal karakter, deel 2, door Johannes van den Bosch.

pagina 49 Berigt wegens eene chinesche volksplanting, te Borneo gevestigd.

pagina 58 kolonieberichten (januari) met:
- giften, waaronder Bonhomme jaarlijks 200 gulden,
- besluit dat ook weeskinderen kunnen worden besteed tegen 45 gulden

In de KoloniŽn staat en bevindt alles zich wel. Het saizoen veroor≠looft, buiten den spinarbeid, het aanmaken van mist, en het hakken van eenig hout, ten gebruike der steenbakkerij, slechts weinig landelijke werkzaamhe≠den; die echter, indien vorst en sneeuw zulks niet verhin≠deren, al zeer tijdig zullen worden voortgezet.
(...)
Het Nieuwjaarsfeest is in alle drie de KoloniŽn van Frederiks- en Willems-oord vrolijk gevierd. In de KoloniŽn No. 1 en 2 hebben de Kolonisten voor ieder huisgezin 2 flessen punch, met eene gepaste hoeveelheid witte-brood bekomen. Daar de voorraad van arak niet toereikte, om daarvan ook de Kolonie No. 3 te voorzien, is aldaar bij het brood de noodige voorraad van goed bier uitgedeeld. De Kolonisten hebben zich, onder het maken van muzijk, onschuldig vervrolijkt. Eenige fatsoenlijke lieden uit den omtrek hebben het Koloniaal feest met hunne tegenwoordigheid vereerd. Alles is overal in de beste orde afgeloopen.
(...)
Ten blijke, hoe zeer men er zich op toelegt, om voor de gezondheid der Kolonisten, ook door voorbehoedende middelen, te zorgen, en ter openbare vereering tevens van den Geneesheer, die zich zoo belange≠loos beijvert, om tot dat einde mede te werken, diende het bij de Perma≠nente Kommissie ingekomen berigt, dat de Heer Med. Doct. j.b schuurman van Steenwijk, gedurende de maanden Oktober, November en December des afgeloopen jaars, in de KoloniŽn gratis heeft ingeŽnt met de vaccine een getal van ongeveer 100 personen, hetgeen bij allen met eenen gunstigen uitslag, zonder eenig nadeelig gevolg, is bekroond geworden. Eere en dank hebbe die verdienstelijke Genees≠heer, wiens ijver in de behandeling der zieken in de KoloniŽn voortgaat allen lof te verdienen.
(...)

 Een tabel van verdiensten van de weeskinderen, met een lofzang op de toegepaste methode:
wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat de arbeid, die door de kinderen verrigt wordt, tegen dezelfde prijs wordt betaald, al die van gewone arbeiders buiten de KoloniŽn; dat meerdere ligchaamsterk≠te, het gevolg van een gezonden dampkring, goed voedsel en arbeid, deze eerlang aanmerkelijk zal doen rijzen; - dan zal men overtuigd zijn, dat ook in dit geval de goede uitslag der onderneming verre de hoogstgespannene verwachting overtreft. Welk huisgezin toch der lagere volksklasse zou zich niet gelukkig rekenen in het vooruitzigt, dat ieder kind, tot hetzelve behooren≠de, de grooten en kleinen doorťťn gerekend, jaarlijks É60.00 tot onderhoud van hetzelve zou bedragen?"
"Nog is het opmerkelijk, dat geen ťťn kind, noch der Weezen, noch der andere Kolonisten, boven twee jaren, tot dus verre in de KoloniŽn gestorven is; dat allen bijna zonder uitzondering eene goede gezond≠heid genieten; en dat de huidziektens (en op twee of drie na ook alle hoofdzeer) genezen zijn. Wanneer men dergelijke zaken voor de deugdzaamheid eener inrigting heeft aan te voeren, kan men geruste≠lijk de tegenwerking der eigenbaat en der wangunst afwachten.

De Star, het nummer van FEBRUARI 1821

pagina 65 Nationaal karakter, deel 3

pagina 91 Een vrije handel, noodzakelijk voor de welvaart van Groot-BrittaniŽ

pagina 117 Spaans Zuidamerika, slot

pagina 140 Merkwaardig berigt wegens eene uitbarsting des Vuurbergs op het eiland Banda, van den 11 tot den 21 junij 1820

pagina 151 Kolonieberichten (februari):
- een gift

Den 4 februarij ll. heeft de brave kolonist jakobus de vroeg, van Heeren≠veen, terugkomende van Noordwoude, om in de kolonie no.2 weder te keeren, het ongeluk gehad van in de Scheepssloot te vallen en te verdrinken; men weet niet, door welk toeval. Geene kunstmidde≠len zijn onbeproefd gelaten, om het veege leven des mans te redden, doch vruchteloos, zijnde hij waarschijnlijk al te lang onder water ge≠weest.

- veldarbeid nog niet begonnen
- nieuwe huizen en schuren aanbesteed
- nieuwe gronden aangekocht
- plannen voor kanalen en nieuwe koloniŽn

De Star, het nummer van MAART 1821

pagina 153 Nationaal karakter, deel 4

pagina 183 Zakelijk uittreksel uit eene voorrede van den Heer Staatsraad, Baron VAN KEVERBERG, geplaatst voor deszelfs Fransche overzetting van de, door de Permanenente Kommissie uitgegevene, Verzameling van Reglementaire en Organieke Wetten en Verordeningen der Maat≠schappij van Weldadigheid, betreffende de inrigting harer Kolonie, in vergelijking met die van phalzdorf, in Kleefsland.

pagina 203 De gedachte aan de toekomst, eene aansporing tot nuttige werk≠zaam≠heid, ter bevordering van de welvaart des vaderlands.

pagina 215 Een vrije handel voor Groot-BrittanniŽ, vervolg en slot.

pagina 241 Kolonieberichten (maart):
Landbouw met ijver begonnen. "Wat de uitwerkselen van dezen vrij strengen en aanhoudenden winter op de wintervruchten betreft, dezel≠ve schijnt, althans aan het rogge en de klaverweiden, niet zoo veel nadeel te hebben toegebragt, als men gevreesd had. Deze beginnen zeer schoon uit te loopen."

"Men vleit zich in het aanstaande fraaije saizoen wederom met een talrijk bezoek, zoo van landgenooten als van vreemdelingen, in de KoloniŽn. Onder anderen zijn de Heeren, Koninklijke Konferentie-Raad, Ridder de lawaetz, en waitz door de Direktie, welke door Z.M. den Koning van Denemarken met het aanleggen eener nieuwe Kolonie in het Hollsteinsche belast is, naar Frede≠riks-oord afgevaardigd, ten einde de aldaar gemaakte inrigtingen plaatselijk op te nemen en te leeren kennen. Dezelve zouden den 10den Maart per extra-post uit Altona vertrekken. De Permanente Kommissie heeft de noodige orders gegeven, om aan die Heeren van alle onze inrigtingen, in iedere bijzonderheid, welke zij verlangen zullen, alle opening te geven. De Heer waitz is een man van landbouwkundige kennis, die reeds meer andere heidegronden ter kulture gebragt heeft, en dus een bevoegd beoordeelaar. De Heer lawaetz is hoofdzakelijk belast met het onder≠zoek onzer administra≠tive inrigtingen."

Gezondheid kolonisten wel.

De Star, het nummer van APRIL 1821

pagina 245 Uittreksel Keverberg, vervolg van pagina 183, maart, en slot.

pagina 282 Een nieuwe brief van doctor Schuurman aan zijn 'vriend'.

pagina 295 Opvoeding van de armen in Frankrijk, Engeland en Schotland.

pagina 304 Cirkulaire, wege Z.K.H. Prins frederik der nederlanden, aan de Arrondisements-subkommissiŽn afgezonden.

pagina 309 Berigten en Uitvindingen, Manefakturen en Landbouw betreffende.

pagina 314 Kolonieberichten (april):
- Eerste uitloting van de negociatie

"De Deensch-Hollsteinsche Kommissie, welker bestemming naar en nabijzijn≠de komst in de KoloniŽn wij in ons vorig Nommer aankondig≠den, is, na zich eenige dagen aldaar opgehouden, alles naauwkeurig onderzocht en in oogenschouw genomen te hebben, zoo wat landbouw en manufakturen, als administratie en komptabiliteit betreft, zeer voldaan over de geheele inrigting teruggekeerd."

De stand van de veldarbeid en de steenbakkerij

"Ook het bouwen der woningen, en van het logement in de Kolonie Frede≠riks-oord, wordt met kracht doorgezet; zullende dat gebouw weldra zeer logeabel, en van een aantal kamers ter huisvesting van vreemdelingen, met de noodige berging voor paarden, voorzien zijn, ter vermeerdering van het agrťment dergenen, die de KoloniŽn komen bezigtigen.
Aan de Kolonisten zijn wederom 3 vruchtboomen voor iedere hoeve verstrekt, benevens eenige bessen-boompjes. Wij durven ons vleijen, dat, bij eene visite, de aanschouwer verbaasd zal zijn over de vorderingen, in alle opzigten gemaakt; ruim duizend morgens lands worden dit jaar bezaaid, en alles, wat de Kolonist draagt, van de schoenen af tot den hoed toe, wordt in de KoloniŽn vervaardigd; aanstaande jaar zullen zij ook, indien mogelijk, al de grondstoffen, daartoe vereischt, zelve teelen."

De Star, het nummer van MEI 1821

pagina 317 Aanwijzing van het ware doel der Maatschappij van Weldadigheid, met het benoemen van Honoraire en Korresponderende Leden, en van de verschillende wijzen, op welke dezen ten nutte en ter uitbreiding dier Maat≠schappij kunnen werkzaam zijn.

pagina 337 Landbouwkundige voorschriften en waarnemingen.

pagina 361 Iets over landhuishoudkunde van Frankrijk.

pagina 383 De vogelen, beschouwd in derzelver nut en schadelijkheid voor den landbouw.

pagina 392 Iets over het karakter van Frederik II van Pruissen, als mensch be≠schouwd.

pagina 402 Kolonieberichten (mei):
- De stand der veldarbeid, steenbakkerij en huizenbouw.

"Het nieuwe Logement te Frederiks-oord zal eerlang gereed zijn, denkelijk tegen den 20sten junij aanstaande. Van verscheidene logea≠ble, zindelijk behangene vertrekken voorzien, zullen de vreemdelingen, die de KoloniŽn komen bezoeken, nog in den loop van dezen zomer aldaar op een honnťten voet kunnen worden gelogeerd. Het getal dergenen, die de KoloniŽn komen bezigtigen, neemt reeds van week tot week toe."

"Het Schoolgebouw, ten geschenke van Z.K.H. den Prins van oranje aan de Maat≠schappij, in de Kolonie Willems-oord opgerigt, is voltooid, en dient reeds tot deszelfs nuttige bestemming. Dankbare hulde zij aan 's Prinsen grootmoe≠dige weldadigheid openlijk toegebragt, zoo van wege de geheele Maatschap≠pij, als in het bijzonder van wege de Kolonisten, wier kinderen thans de voordeelen dezer schoone weldaad werkelijk smaken!"

De Star, het nummer van JUNI 1821

pagina 405 Over de kunstmatige bereiding van meststoffen, met wegneming van eenige bedenkingen.

pagina 449 Landbouwkundige voorschriften en waarnemingen (deel 2, vervolg van 361)

pagina 467 Verslag, bij het engelsche hoogerhuis uitgebragt, omtrent den vreemden handel (overgenomen uit The Courier)

pagina 484 Kolonieberichten (juni):
- Benoeming Honoraire Leden
- Ledenwinsten bij diverse subcommissies
- Bijzondere giften

"De kolonisten genieten aanhoudend eene gewenschte, en naar gelang de omstandig≠heden opmerkelijkhe gezondheid. Het is treffend, zoo weinige zieken, en slechts een enkelen van ernstigen aard, te ontmoeten onder eene bevolking van ongeveer 2,000 zielen; een jong kindje en een weesjongen zijn in den loop dezer maand overleden.

Het zedelijk gedrag der kolonisten is voor het grootste gedeelte steeds zood≠anig, dat de Direkteur deswege zeer te vrede kan zijn; bij die weinigen, die eene uitzondering op de algemeenen regel maken, schijnen de wijze, ernstige, doch altijd vaderlijke pogingen der Direktie, ter verbanning van zachtkens insluipende misbruiken, werkelijk van een goed gevolg te zijn, en de hoop te voeden op eene volkomende handhaving van orde en zedelijk≠heid in de koloniŽn.
Luiheid, slordigheid, liederlijkheid van gedrag, en eene kwalijk geplaatste ijdelheid, - veelal de gevolgen van een voormalig ellendig leven, of van thans genotene, te voren ongekende, welvaart, - hebben gelukkig weinige gezinnen besmet; zij worden door de meest gepaste midde≠len in het regte spoor terug geleid, en eene vaderlijke zorg is steeds onledig, om den overgang des kwaads tot andere kolonisten, wier leefwijze onberispe≠lijk is, te weeren.

Aan de noodige middelen van bestaan ontbreekt het de kolonisten geenszins. Hoewel de veldelijke werkzaamheden van het saizoen in de koloniŽn no. 1, 2 en 3 geheel, en ten grootsten deele ook die in no. 4, 5 en 6 zijn afgeloopen, verschaft echter de steenbakkerij, de turfgraverij, het afste≠ken van plaggen, de uitdieping der scheepsloot, en de grond-ontginning tot het aanleggen van nieuwe hoeven voor de kolonie-uitbreiding van 1822, bij den gewonen fabrijkmatigen arbeid, genoegzame bezigheden, om de weke≠lijksche verdiensten tot onderhoud der gezinnen te doen voortduren; zoo ten dienste der Maatschappij als in den dienst van anderen, vindt de vlijtige kolonist steeds ruimte van arbeid.

De te veld staande vruchten, klaver, rogge, garst, enzv. in de kolonie no. 1, gaan alle verwachtingen te boven. De aardappelen staan hier beter dan ergens in de geheelen omtrek. Minder munt de bouwerij uit in no. 2 en 3; echter is er hoop op een tamelijk gewas. Het koude weder, vaak nachtvorst, in deze maand, was voor de tuinvruchten, en de ingezaaide klaver en haver zeer onvoordeelig, zij zijn merkelijk er door achter uitgezet, daar deze zaden slechts langzaam opgaan.
De stukken rogge, die zijn blijven staan, voldoen aan de verwachting. De fioryn in no. 3 schijnt minder gunstig te staan; de koude schijnt ook daarop eenen nadeeligen, den groei belemmerden invloed gehad, en nog te hebben. De aardappelen in no. 2 en 3 staan mede zoo schoon, als men zich naauwelijks zoude hebben durven voorstellen; ook in no. 5 (Ommerschans) vertoonen zij zich naar wensch; in no. 4 en 6, als later bepoot, kon men er ruim half junij nog weinig van ontwaren.
De gronden in no. 5 en 6 zijn alle bezaaid; in no. 4 nog niet geheel. In no.5 is nog veel veen te branden; het weder was daarvoor zeer ongunstig.
Ieder kolonist in no. 1 heeft twee koeijen; die in no. 2 en 3 hebben ieder ťťn koe, en vier of zes schapen, welk getal aldaar tot acht of tien stuks vergroot wordt, ter vergoeding van door dezelven aan de nieuwe koloniŽn geleende mest.
In al de koloniŽn is ieder huisgezin van een varken tegen den winter voorzien, behalve nog enkele in no. 3. Dit gebrek wordt aangevuld.
Het grootste aantal der kolonisten heeft een genoegzamen voorraad van groen voeder voor de koeijen; de overige koeijen, waarvoor zulks ontbreekt, worden gedeelte≠lijk op de heide, gedeeltelijk met hooi en groen voeder, onderhouden.
Sedert eenige dagen zijn er enkele koeijen in no. 1 door een vreem≠de, en, zoo het schijnt, inwendig krampachtige ziekte aangetast, die dezelve zeer veel pijn veroorzaakt, en woest maakt. Volgens nader berigt zijn er zes koeijen aan deze ziekte overleden; doch dezelve schijnt thans geen voort≠gang te nemen; er was nog maar ťťne koe ziek. De beste pogingen ter genezing van dit ongemak worden vlijtig aangewend.
Voor de schapen en varkens is op de heide, en door de melk, genoegzaam voeder.
Ieder kolonist maakt thans 4 of 5 voeders mest in de week.
De Raad van Politie over de koloniŽn, onlangs met goedkeuring van Z.M. den Koning ingesteld, gaat voort aan de koloniale Direktie de helpende hand te bieden ter handhaving van orde, ondergeschiktheid, en goede zeden, in dien schakel van kleine, aan elkander grenzende maatschappijen, welken de koloniŽn thans, ter beschouwing van den reiziger, die ze komt bezigtigen, in eenen omtrek van eenige uuren gaans, aanbieden. De bezoeken van vreemdelingen aldaar worden steeds talrijker; en men durft ieder uitnoodigen, om de koloniŽn zelf in oogenschouw te komen nemen. Het logement in no.1 is thans bewoonbaar, en door een' nieuwen kastelein betrokken; de weinige kamers, die nog niet behangen waren, zij nu gereed.
In de kolonie no. 4 is het vereischte getal woningen in staat om bewoond te worden; de overige en die in no. 6 zullen spoedig gereed zijn."

Amsterdam meldt 842 nieuwe leden en donateurs. De opbrengst van de "kollekte met de zak" is É 1.651,55. Er volgt een lofrede op de stad en haar weldoeners: "Dat al de opgenoemden, in 's Hemels zegende gunst, en in de zalige bewustheid van wel gedaan te hebben, de streelende vergelding vinden van den arbeid hunner liefde, en dat hun voorbeeld eenen loffelijken ijver ter navolging ontvonke in de harten van zoo vele andere vermogende inwoners van Amsterdam en des geheelen Vaderlands!"

Nog andere loffelijke pogingen van Den Haag en Utrecht.

Tegenover pagina 492 zit een 'Tabel van Ontlede mestsoorten'.

De Star, het nummer van JULI 1821

pagina 494 een stuk over de veldarbeid. Met op pagina 495 en 504 plattegronden hoe de akker rond de hoeve ingericht zou moeten worden.

pagina 511 Uittreksel uit de redevoering, ter opening van den cursus der werktuigkunde, toegepast op de kunsten, uitgesproken in de algemeene zitting van het conservatoire der kunsten en ambachten, den 2 december 1820, door den Heer charles dupin, lid van de Akademie der Wetenschappen te Parijs.

pagina 524 Iets over de landhuishoudkunde van Frankrijk (deel 3 en slot)

pagina 524 Verslag van de speciaal benoemde kommissie uit de kamer der ge≠meen≠ten in Groot-BritanniŽ, aan welke in de laatste parlements-zitting in handen gesteld waren, de onderscheidene verzoekschriften en vertoogen, houdende klagten over den rampspoe≠digen staat van den landbouw van het Vereenigd Koningrijk; ten einde het daarin aangevoerde te onderzoeken, en hare bevindingen daarop te berigten.

pagina 551 Eenige aanmerkingen omtrent den staat der engelsche landbouwers, voornamelijk tegen het stelsel van den Heer Cobbett gerigt.

pagina 557 De veek of zeewier (varecs) als meststof.

pagina 558 De pijnboom, een middel ter afwering der vorst van het jong plantsoen.

pagina 561 Nut der groote kastanjes (marrons d'Inde) tegen veeziekten.

pagina 561 Eenvoudig middel, om den smaak der boter te verbeteren, en dezelve langer voor ranzigheid te bewaren.

pagina 563 Kolonieberichten (juli):
- goede uitslag van diverse subcommissies op de circulaire van Prins Frederik: "Wij brengen aan de bovengemelde sub-kommissiŽn deswege den hartelijken dank der Permanente Kommissie openlijk toe, gelijk wij mede doen aan vele andere sub-kommissiŽn, die hunne even welwillende pogingen niet met eenig, of met weinig merkbaar goed gevolg hebben mogen bekroond zien, zijnde zulks veelal aan den kwijnenden staat dier plaatsen, den stilstand des koophandels, en de lage prijzen der land-produkten toe te schrijven, en dus slechts voor een gedeelte aan onverschilligheid of vooroordeel der niet-kontribuerenden te wijten."

"De kolonisten genieten over het algemeen eene gewenschte gezondheid; er zijn in deze maand ettelijke zieken geweest, wier ziekte hoofdzakelijk van eene rheumatieken en katharralen aard was.
In de koloniŽn no. 1, 2, 3 en 4 zijn deze maand vier kinderen gebo≠ren. In no.2 is overleden de huisverzorger van den berg; in no. 3 de huisver≠zorger mohle, de oude kolonist loggiers, en de jongeling r. zwaan."

De werkzaamheden leveren ruime verdiensten op

"Er is over het gedrag der kolonisten doorgaans geene reden van klagen. Een besluit van den 17 junij ll., betreffende het uitsluitend dragen der kolonia≠le opperkleeding (waaromtrent in sommige koloniŽn eenig misbruik was ingeslopen), wordt over het geheel zonder veel tegenspraaks opgevolgd. Een enkel huisverzorger, geweigerd hebbende zich daar aan te onderwerpen, heeft zijn gevraagd ontslag bekomen. Wij hopen het bovengemeld besluit, gesterkt door de uitdrukkelijke goedkeuring van het Doorluchtig Voorzittend Hoofd der Maatschappij, eerlang aan onze lezers mede te deelen."

De veldvruchten staan goed, al zijn de nachtvorst en het natte voorjaar nadelig op de ontwikkeling geweest.

"Binnen de oudste kolonie (no. 1) wordt thans niet anders gewerkt dan aan het behakken der aardappelen, hetgeen voornamelijk des avonds, na den werktijd elders geschiedt.

De ziekte, (waarschijnlijk door lange natte koude veroorzaakt) die in junij zeven koeijen wegnam, heeft opgehouden te bestaan.

Enkele ongeregeldheden van drie of vier kolonisten zijn door den Raad van Policie met een klein huis-arrest of berispende waarschuwingen bestraft geworden.
Het logement in de kolonie no.1 is thans geheel in orde; de dagelijk≠sche aankomst van nieuwe kolonisten, zoo uit de kontributie als bij kontrakt, soms in 20, 30, ja 50tallen gelijk, gaat dagelijks voort, en geeft aan de koloni≠en het levendigst aanzien. Het gezigt daarvan, en van de te veld staanden oogst, lokt vele reizigers derwaarts, en doet ons ook andere landgenooten tot een speeltogtje daarheen uitnoodigen."

De Star, het nummer van AUGUSTUS 1821

pagina 569 Huishoudelijke inrigtingen der koloniŽn, volgens de jongste bepalingen der Permanente Kommissie.

Met onder andere:
De Maatschappij van Weldadigheid verstrekt aanvankelijk, en verzekert ook voor volgende jaren, aan ieder huisgezin, in de Kolonie opgenomen, 6 pond roggebrood (hier en verder denke men aan ponden oud gewigt) daags; verders iedere week 4 schepels aardappelen, en 25 stuivers tot aankoop van winkelwaren, die in kaartjes, van ťťn of twee stuivers ieder, worden uitgereikt, en in den winkel tegen kontant geld gangbaar zijn.
Deze kaartjes kunnen tevens bij den Onder-direkteur tegen kontant geld verwisseld worden, zoo de Kolonisten genegen zijn, elders eenige winkelwaren te koopen, waartoe hun een dag in iedere week de gelegenheid verschaft wordt, onder voorwaarde nogtans, dat liet door hen op deze wijze gekochte, bij de terugkomst in de Kolonie, aan den Wijkmeester hunner Wijk moet worden vertoond.

pagina 585 Verslag van de speciale kommissie ... deel 2 (vervolg van pagina 524, juli)

pagina 617 Uittreksel uit eene voordragt der sub-kommissie te Harlingen aan hare medebur≠gers, ter uitbreiding der Maatschappij in leden en donateurs aldaar.

pagina 626 Voorstel, om bij mislukking van het winter-raapzaad (colza), en daarvoor de Laplandsche koolraap (chou-navet de Laponie) te zaaijen.

pagina 628 Besluit der Permanente Kommissie van de Maatschappij van Weldadig≠heid, van den 25sten mei 1821, betreffende het misbruik van sterken drank in de koloniŽn.
De tekst van dit besluit staat op de munten-pagina's.

pagina 630 Bekendmaking aan de kolonisten in Frederiks- en Willems-oord, wegens hunne verpligting tot het dragen der koloniale Kleeding.

pagina 633 Reglement van huishoudelijke administratie in de koloniŽn der Maat≠schappij van Weldadigheid.

pagina 637 Kolonieberichten (augustus):
- 16 en 17 augustus is de Algemene Vergadering gehouden. De bijbehorende benoemin≠gen.
- Opnieuw aanwinsten van leden en donateurs.

"In no. 1, 2 en 3 genieten de kolonisten, over het algemeen, bij voortduring, eene gewenschte gezondheid. In no. 4 zijn eenige zieken, doch die door≠gaans rekonvales≠ceerende zijn."

Twee jonge kindertjes zijn aan uitteering en zenuwkoorts overleden.

"Het gedrag der kolonisten is vrij algemeen onberispelijk. De sterke drank wordt slechts zeer weinig gebruikt, indien die niet reeds geheel verbannen is. Het dragen van andere dan koloniale kleeding heeft bijna te ťťnenmale opgehouden.

De kolonisten in no. 1 hebben meest allen twee koeien en een varken per huisgezin; die in no. 2 en 3 hebben alle ťťn koe, een varken, en 8 ŗ 10 schapen, waardoor eene goede kwantiteit mest wordt gemaakt, ten bedrage doorgaans van 20 en meer voeders per maand op iedere hoeve.

De kolonist kniezenberg in no. 3, die zich aan misbruik van sterken drank buiten de kolonie, en aan brutaliteit tegen eenen Onder-Direkteur had schuldig gemaakt, is door den Raad van Policie met drie dagen arrest gestraft."

De Star, het nummer van SEPTEMBER 1821

pagina 643 Algemeen Verslag der Permanente Kommissie, uitgebragt ter vierde Algemeene Vergadering der Kommissie van Weldadigheid, in 's Gravenhage, den 16den augustus 1821.

"Het zedelijk gedrag der kolonisten, hoewel van velen zeer prijzenswaardig, is echter bij allen niet geweest, wat het had behooren te zijn; eenige hebben zich, lijnregt strijdig met de Reglementen, schuldig gemaakt aan het gebruik van sterken drank, dat reeds eenigermate tot misbruik had aanleiding gegeven. Hieromtrent, echter, zijn voldoende maatregelen genomen; ieder, die zich verders hieraan schuldig maakt, wordt in het vervolg slechts met eene papieren munt betaald, die alleen gangbaar is bij den winkelier in de kolonie; ťťn dag in de week kan hij, vergezeld van een' Onder-officier, elders gaan koopen, wat met het overschot van zijn papieren geld, tegen zilver bij den boekhouder verwisseld, betaald kan worden. Over alle produkten van veld-arbeid is tevens den schuldigen de administratie ontnomen, zoodat hij, door gebrek aan specie, eene neiging opgeven moet, in het algemeen even verderfelijk voor de gezondheid dezer klasse van menschen, als voor de welvaart hunner huisgezinnen."

"Ook ten aanzien van het dragen van kleedingstukken waren misbrui≠ken ingeslopen; met de toegenomene welvaart der huisgezinnen was de zucht, om zich door opschik en fijnere kleeding te onderscheiden, doorge≠drongen. Ook dit misbruik is krachtdadig geweerd, en ieder verpligt gewor≠den, zich volgens de voorschriften der Maatschappij te blijven gedragen; en dit si voor de koloniŽn van des te meer belang, omdat op deze wijze alleen het debiet van eigen-bereide stoffen verzekerd kan worden, daar anders weldra de middelen, om vrouwen en kinderen nuttig bezig te houden, zouden moeten worden opgegeven.

Het is op deze wijze, dat wij, aanhoudende met ieder gebrek in zijne geboorte tegen te gaan, hopen mogen, dat er bij de kolonisten gewoonten en geene hebbelijkhe≠den ontstaan zullen, uit haren aard de strekking hebbende, om orde en zedelijkheid te bevorderen, en die wij verwachten mogen, inzonderheid voor het aankomende geslacht nuttig te zijn."

"Over het gedrag der kolonisten hebben wij Ul. reeds onderhouden; zoo ook over de ingeslopene gebreken. Wij kunnen er echter nu nog bijvoegen, dat, daar wij de middelen om deze misbruiken te weeren, thans beter dan voormaals kennen, ook de weder-instorting tot het voormalig gebrek met zekerheid is voor te komen. Slechts ťťn huisgezin, dat van bosch van Amsterdam, hetwelk zich door liederlijkheid en luiheid onderscheidde, en een paar jongelingen van Delft, die zich thans rees merkelijk beteren, hebben naar de Ommerschans behoeven gezonden te worden."

"Ook ter invoering van een meer ontwikkeld, normaal lanbouwkundig onder≠wijs, zijn de noodige maatregelen genomen. De ťlŤve mulder is thans, na 3 jaren op het instituut bij den Heer fellenberg in Zwitserland doorgebragt te hebben, terug gekeerd. Eene school, met de daarbij noodige gronden, waarin de meest-uitmuntende jongelingen uit de koloniŽn zullen worden geplaatst, word werkelijk opgerigt. Mannen, even zoo achtingswaardig door hun karak≠ter, als door hunne talenten, gelijk de Heer Prof. van swinderen, bieden ons de behulpzame hand, om brave jongelingen aan te kweeken, en dezelve, zoowel theoretisch als praktisch, den landbouw te leeren beoefenen. Uit deeze eigene kweekelingen zullen wij naderhand Opzieners, Wijkmeesters en Onder-Direkteurs, in de koloniŽn kunnen kiezen.

(...)

De Onder-Direkteur FENNER, fungerende in het etablisse≠ment en de kolonie de Ommerschans, is provisioneel in zijne betrekking binnen de Schans gekontinueerd; hebbende de Kommissie voor ditmaal, uit hoofde zijner ernstige sollicitatiŽn, en van zijn betoond berouw, niet willen ter harte nemen de onbescheidene uitdrukkingen, die hij zich in eenige zijner brieven, ten aanzien zijner betrekking, veroorloofde.

de wijkmeesters snel en koppens zijn mede tot wijkmees≠ters van de 1ste klasse bevorderd, met eene vermeerdering van É2.00 traktement wekelijks.

pagina 688 Verslag van de speciaal benoemde kommissie (deel 3 en slot)

pagina 715 Voorwaarden, waarop de Permanente Kommissie van Weldadigheid bereid is, ter overneming van bedelaars in de Ommerschans enzv. te kontrakteren.

pagina 719 Nuttige en gewenschte dieverij (Anekdote).

pagina 720 Kolonieberichten (september):
- Nieuwe aanwinst leden en donateurs.
- Voordelig rapport ministerie om bedelaars naar de Maatschappij te zenden.
- Een gift.

"Volgens het maandelijksch rapport wegens den toestand der koloniŽn, blijft over het geheel de staat der gezondheid van de kolonisten zeer voldoende, en geene epidemi≠sche noch endemische ziekten heerschen onder hen. In kolonie no. 1 is de arm van kranendonk, door een paard aan stukken geslagen, weder gezet en in goeden staat van genezing."

"Op het zedelijk en burgerlijk gedrag der kolonisten valt, over het algemeen, tegen≠woordig niets aan te merken."

De veldgewassen staan goed, behalve de spurrie in 1 en 2.

pagina 723 "Al de kolonisten in no 1 hebben twee koeijen ieder, zonder schapen. In no 2 hebben eenige er twee, in no 3 allen ťťne, en in no 4 enkele mede ťťne koe, met 8 of 10 schapen; alsmede in no 1, 2 en 3 ieder ťťn varken. In no 5, 6 en 7 zijn bijna ook al de benodigde schapen tot het aanmaken der vereischte hoeveelheid mest."
De dieren hebben voldoende groenvoer.
- Verslag van de uitreiking der medailles<

De Star, het nummer van OKTOBER 1821

pagina 727 Financieel verslag over het derde dienstjaar der Maatschappij.

pagina 732    
Den Haag werft 380 leden en 113,40 aan giften
Utrecht werft 98 leden en 344,70 aan giften
Harlingen werft 163 leden en 16,45 aan giften
Gouda werft 86 leden en ------- aan giften
Gorinchem werft 84 leden en 130,00 aan giften
Nijmegen werft 60 leden en ------- aan giften

pagina 740 Over de negociaties. De eerste was 80.000, de tweede 200.000 (1 juli 1820, zie file negociaties in infokol), de derde is oktober 1820 gesloten voor 100.000.

pagina 741 Over landhuur 1820. "Het grootste gedeelte der kolonisten in kolonie no 1 heeft, in het afgelopen jaar, de gehele landhuur betaald; aan eenige is derzelve, om dringende en buitengewone redenen, gedeeltelijk geremitteerd, en sommige zijn daarvan geheel ontheven, doordien bij hen kosteloos zijn ingedeeld personen, waarvoor de Maatschappij van de besteders eene met de landhuur gelijk staande som ontvangt. Van de kolonisten is te dien zake ontvangen f 1.776,67. ( = 35-en-een-halve kolonist; zou dat inclusief bestedingspenningen zijn?)

pagina 760 De gevoelens van de Heeren say, sismondi en malthus, over de uitwerkingen van machinerie en magazijn-stapeling, opgegeven en onder≠zocht, Londen 1821 (uit de Edinburgh Review)

pagina 804 Iets uit de Rťvue Encyclopťdique, Tom XI voor julij 1821, wegens het eerste en tweede berigt der bestuurders van het genootschap, te New York opgerigt tot voorkoming der armoede, in het genootschap gelezen en aangenomen, met aanmer≠kingen over de oorzaken der armoede: door laffon de ladťbat.

pagina 816 Eenige hoofd-opgaven wegens den staat en de kosten van het Alge≠meen Armenwezen in het Rijk der Nederlanden, getrokken uit de tabellen, als bijlagen gevoegd achter het Algemeen Verslag des Ministers van Binnenland≠sche Zaken en Waterstaat, aan de Staten-Generaal gedaan den 6den julij ll.

pagina 818 Kolonieberichten (oktober):
- Verschillende giften. Meest van mensen die anoniem willen blijven.
- Uitloting voor de negotiatie.

"De arm van kranendonk, door een paard aan stukken geslagen, is genezen. chr. stam, eene verzwering aan het been hebbende, blijft nog daaraan lijden, en zal uit no. 3 naar de infirmerie worden overgebragt."

"Over het algemeen is het gedrag der kolonisten onberispelijk. Alleenlijk wordt het ter kerk gaan op de zon- en feestdagen, niet gezet genoeg waarge≠nomen. De Direkteur is bedacht op het beramen van middelen, om daarin verbetering te doen plaats hebben."

"Ook is, uit hoofde van het regenachtige saizoen, de arbeid in den turf en aan de steenbakkerij bijkans geheel gestaakt."

De Star, het nummer van NOVEMBER 1821

pagina 823 Besluit, door de Kommissie van Toevoorzigt genomen, op de rapporten, door derzelver beide sub-kommissiŽn uitgebragt, in hare geadjourneerde Derde Algemeene Vergadering, op den 1 oktober 1821 in 's Gravenhage gehouden.

pagina 826 Er wonen 16 mensen op de schans.

pagina 844 Over de instituten van Hofwyl, meer bijzonder beschouwd in die betrek≠kingen, welke de gedachten der staatsmannen moeten bezig houden, door den Graaf L de V. (uit BibliothŤque Universelle)

pagina 892 Besluit der Permanente Kommissie, wegens de plaatsing van eenige best-oppassende kolonisten als huurders op kleine hoeven buiten de koloniŽn, genomen den 8sten november 1821.
Een argument waarom men daar liever geen vreemden heeft isĎ"ter voorkoming dat aan de kolonisten geen sterke drank verkocht worde"
Daarom heeft de Maatschappij er liever Ďmenschen over welke zij een strikter toezigt uitoefenen kan dan over vreemdení
Ze gaan er Ďaanstaande voorjaarí naar toe.

pagina 895 Kolonieberichten (november):
- Gift van Prins Willem van É1400,- voor een school in Willemsoord.
- Wageningen, Koevorden, Woerden, Hoogeveen en Alkmaar melden Ďnieuwe - aanwinsten leden, donateurs en giftení.

- Ruim 60 kinderen van kolonisten zijn met het beste gevolg gevaccineerd geworden.

- Het gedrag van de kolonisten is onberispelijk. Er wordt beter gebruik gemaakt van de openbare godsdienst.

pagina 898 "Eenige kolonisten hebben reeds hun varken, daar het behoorlijk vet gemest was, geslacht."

"De school- en spinzaal in kolonie no. 4 reeds sedert eenige tijd in gereed≠heid zijnde gebragt, zoo wordt thans in beiden door bekwame leermeesters, even gelijk in no. 1 en 3, doelmatig onderwijs gegeven. De kinderen van no. 2 gaan gedeeltelijk naar no. 1, de overige, om de nabijheid, naar no. 4 te leeren."

De Star, het nummer van DECEMBER 1821

pagina 899 Besluiten, door de Kommissie van Toevoorzigt genomen ... (deel 2 en slot).

pagina 912 Bepalingen wegens de zedelijke en godsdienstige opleiding, en het school-onderwijs der kolonisten, in de koloniŽn der Maatschappij van Welda≠digheid (vervolg van VIII blz. 584)
De sectiemeesters die toezicht houden op het werk moeten waken Ďdat er niet gevloekt, of geraasd of eenig opzienbarend gerucht gemaakt wordeí. Ook thuis krijgt de kolonist een Ďonafgebroken toezigtí.
ĎDe wijkmeesters zijn gehouden ten minsten om den anderen dag de gezamenlijke huisgezinnen te visiteren en te zorgen dat in dezelve reinheid en betamelijkheid plaatsvinden.í
ĎDe boekhouders en onderdirecteurs zijn gehouden om ten minsten ťťnmaal per week ieder huisgezin te bezoeken en op te letten of de wijkmeesters hunne pligten behoorlijk volbrengen.í  De adjunctdirecteur moet elk gezin tenminste ťťnmaal in de veertien dagen bezoeken en de directeur bezoekt elke maand Ďeen zeker aantal gezinnení.
De wijkmeesters moeten een lijst maken van alle kinderen met de leeftijd voor onderwijs en de schoolmeesters moeten elke maand een verslag maken voor Wolda met daarop wie er absent waren.

pagina 921 Landbouwkundige voorschriften en waarnemingen (vervolg van VI 467)

pagina 964 Iets over de kultuur van schrale of blaauwe gronden.

pagina 968 Besluit der Permanente Kommissie, omtrent het verplaatsen der huizen, en emploi der gronden in kolonie no.1, die ontruimd staan te worden, door de plaatsing van eenige kolonisten, als huurders, op kleine hoeven der Maat≠schappij, buiten dezelve gelegen; genomen 8 november 1821.
De kolonisten hebben wel voldoende grond, maar die ligt ver van hun huisjes af en dat zorgt voor kosten, bijvoorbeeld om er mest naar toe te brengen. Dit besluit is bedoeld om Ďde volgens de reglementen van de Maatschappij bepaalde hoeveelheid gronds van 2100 roedení bij hun huisjes te krijgen.

pagina 970 Chineese landbouw.

pagina 972 Nijverheidsinstellingen.

pagina 974 Vetmesting der ossen.

pagina 975 Iets over de roomdeelen in de koemelk.

pagina 976 Gemengde berigten.

pagina 977 Kolonieberichten (december):
- Geen zieken van belang.
- Door aanleg kolonie 7 thans werk in overvloed.

"Het goed gedrag, over het geheel, der kolonisten duurt voort. Nogthans zijn twee gezinnen uit kolonie no. 1, en twee uit kolonie no. 3, bij vonnis van den Raad van Policie, naar de Ommerschans verzonden, uit hoofde zij, bij een toereikend getal van handen, om te kunnen arbeiden, de aan hen verstrekte voeding niet verdienden."

"Onder de voor de koloniŽn best geschikte huisgezinnen, gedurende dezen zomer aldaar aangekomen, munten bijzonder uit die van Zalt-Bommel. Een derzelven, met name scholten, is als sektie-meester of onder-opziener aangesteld. Ditzelfde zou met nog anderen van daar plaats hebben, indien zij slechts een weinig konden schrijven."

"De gezamenlijke bevolking der koloniŽn was den 1 dezer:
kolonie no. 1.    383 zielen
kolonie no. 2.    363
kolonie no. 3.    738
kolonie no. 4.    460
kolonie no. 5.     29 (Ommerschans)
kolonie no. 6.   161
Totaal        2,134 zielen."