Naar het overzicht
van stukken over GENEESKUNDE




Verslag van de op den 6, 7 en 9 april achttienhonderdnegenenveertig gehouden Inspectiereis, betreffende de Geneeskundige Dienst, naar de Gestichten Veenhuizen der Maatschappij van Weldadigheid, door den Chef der Geneeskundige Dienst


In den namiddag van den 6 april 1849, te Veenhuizen aan het 3e Gesticht aangekomen, begeeft ondergetekende zich, vergezeld van den geneesheer W. Bakhuis naar de ziekenzalen.

De mannenziekenzaal wordt het eerst bezocht.
Onder het 45-tal, aan verschillende ziekten laborerende lijders, worden er van zeer ernstigen aard aangetroffen, te weten: hartnekkige chronische diarrhorien, chronische en acute borstaandoeningen, oogziekten, sommigen acuut maar meerendeels slepend, vooral bestaande in verdikkingen en aanzienlijke verduisteringen van bind- en hoornvlies des oogbols en een geval van reeds aanmerkelijk ontwikkelde graauwe staar.
Geene epidemische ziekten worden aangetroffen en onder de endemische zijn het vooral de tusschenpoozen, de voorjaarskoortsen, die met gewenscht gevolg, voor eene doelmatige geneeskundige behandeling en gepaste diet wijken.
Inzonderheid vestigen de slepende buikloopen, de borstaandoeningen en oogziekten de aandacht en lokken een meer bepaald gesprek over oorsprong, geneeswijze en diet uit.
De dienaangaande met belangstelling gevoerde gesprekken bewijzen, dat de geneesheer met naauwgezette ijver naar gegeven krachten, alles aanwendt wat de behandeling dezer zoo belangrijke ziekten zoo zeer vordert.

Op de vrouwenziekenzaal, waar het cijfer verpleegd wordende lijderessen 74 bedraagt, worden met uitzondering der oogziekten, meerendeels dezelfde ongesteldheden, als op de mannenziekenzaal aangetroffen.
Eene lijderes aan secundaire syphilis, twee waterzuchtigen en eene aan coxathrocace laborerende, noodigen hier inzonderheid tot een naauwkeurig onderzoek, terwijl ook ten aanzien dezer niet minder belangrijke ziekten, dit onderzoek voldoend wordt bevredigd.
Met genoegen maak ik hier melding. van den door den Geneesheer aan de direktie voorgestelde en door laatstgenoemde bereidvaardige bewerkstelligde, oogenschijnlijk geringe, maar voor de geneeskunde desalniettemin belangrijke veranderingen der ziekenzalen.
Ik bedoel de doelmatig aangebragte luchtzuiveringsbuizen, de afgezonderde kraamkamer met eene daarvoor bijzonder ingerigte kraamkrib op de vrouwenziekenzaal en het witten van zoldering en zijwanden der mannenziekenzaal, vroeger donker gekleurd, alsmede het reinigen van den vloer, waardoor het geheel een bijzonder rein, gunstiger en doelmatiger uiterlijk heeft verkregen.

Den volgenden morgen wordt het eerste Gesticht onder behandeling van de heer U.J. Huber bezocht.
Het cijfer van beiderlei kunne, onder behandeling zijnde weezen bedraagt 105. Behalve vele tusschenpoozende en enkele catarrhale koortsen, worden er veelvuldige lijders aan borst & onderbuikse klierziekten en eenige aan oogziekten verpleegd.
In het algemeen mogen geneeskundige behandeling en regeling der dieet, dezer meestal langdurige, in de ontwikkeling verhinderende, ja dikwerf het leven bedreigende ziekten, de goedkeuring wegdragen.
Onder de uitwendige gebreken worden sommigen met aanzienlijk beenbederf (beeneter) aan de gewrichten der bovenste en onderste ledematen aangetroffen en ofschoon door den heer Huber wordt verzekerd, dat genoemde gebreken reeds aanmerkelijk zijn verbeterd, moet men het er echter op houden, dat de gunstigste uitgang dezer ziekten, overblijvende stijfheid der betreffende gewrichten zal veroorzaken.
De scabies, die ware kinderplaag, is door volhardende en naauwkeurige behandeling aanzienlijk verminderd, in weerwil der veelvuldige, door den geneesheer waargenomen recidiven, ja zelfs was bij een geval die lastige kwaal zeven malen teruggekeerd.
De reinheid en netheid der ziekenzalen laat wel iets te wenschen over en daar ik mijn bezoek drie malen herhaalde en steeds hetzelfde waarnam, mag dit wel aan nalatigheid des ziekenvaders worden toegeschreven.

Gaarne vereenig ik mij met den wensch des geneesheers, dat hier ter bevordering der physieke ontwikkeling der kinderen eenige gymnastische werktuigen worden ingerigt. Het groot belang der gymnastische oefeningen is te algemeen en te zeer aanerkend, dan dat het hier de plaats ware, daarover uittewijden.
Bovendien zouden genoemde oefeningen, in den voor speeluren vergunden tijd, bij het nuttige voor de ligchamelijke ontwikkeling, nog het belangrijke voordeel verschaffen, dat zij tot wering van het hier maar al te zeer algemeen verspreide en afschuwelijke kwaad der zelfbevlekking, krachtdadig konden medewerken.
Welke verwondering het ook moge horen(?), worden mij in het hospitaal eenige zeer jeugdige lijders, den ouderdom van nog geen 6 jaren bereikt hebbende, aangewezen die zich reeds aan dit ziel- en ligchaamsondermijnend kwaad schuldig maken.
Dat dit afschuwelijke kwaad wel bijzonder onze aandacht trok, behoeft wel nauwelijks de vermelding.
Bij kinderen van dien leeftijd vermag de moraal wel niet en moet men er dus ernstig op bedacht zijn, die verderfelijke kanker, zoo moogelijk te keer te gaan. Ontegenzeggelijk is hier bepaalde en steeds onder naauwkeurig toezigt plaatshebbende geestelijke en inzonderheid ligchamelijke inspanning van veel gewigt en als zoodanig zouden na afloop van school- en werkuren, gymnastische oefeningen het hare kunnen bijdragen.
Wijders oordeel ik het eene gewenschte zaak, de zoodanigen het geheele of gedeeltelijke koude bad of koude begietingen toetedienen. Ook kan de afzondering in meerdere zalen tot zekeren bepaalden leeftijd, hiertoe medewerken, terwijl men niet te naauwkeurig en omzigtig in de keus van zaalopzieners en kamerwachten kan zijn.

Na nog vooraf mede eene lijkopening van eene plotseling overleden lijderes met name W.F. van Veen te hebben bijgewoond, wordt de namiddag tot bezoek van het 2de Gesticht onder behandeling van den geneesheer W. Bakhuis besteed.

Het cijfer hier in de mannen- en vrouwenziekenzaal verpleegd wordende lijders bedraagt 100. Evenals aan het 3de Gesticht komen hier meestal dezelfde ongesteldheden voor, met dat onderscheid, dat hier het getal ooglijders aanzienlijk minder is en de oogziekten zelve niet dat slepend charakter hebben als aan het 3de Gesticht.
Op de mannenziekenzaal komt, benevens anderen, een geval van zeer hardnekkige en tot dusverre voor geene geneeskundige behandeling wijkende tusschenpoozende koorts voor. Bij het nasporen van de vermoedelijk verwijderdste oorzaken, wordt gegronde hoop op herstelling gekoestert.
Zindelijkheid en orde, die hier op beide ziekenzalen heerschen, geven voldoende bewijzen van naauwkeurig toezigt.
Ten aanzien der scabieuzen aan beide bedelaarsgestichten kan loffelijk melding worden gemaakt, daar het gezamenlijk cijfer der daaraan lijdenden slechts 20 bedraagt, en inderdaad gering mag worden genoemd.

In de apotheek en op het magazijn voor geneesmiddelen, wordt alles in behoorlijke orde bevonden.
Daar in beide bewaarplaatsen voor geneesmiddelen de vogtigheid eenen nadeeligen invloed op dezelve uitoefent, worden zoo veel mogelijke middelen voorgesteld om verderf voortekomen.
De te houden schrifturen-en receptenboeken beantwoorden volkomen aan de te dien opzigte gegeven voorschriften. Ook de intensite(?), verloskundige en chirurgische instrumenten  worden naar behooren bewaard.

Algemeen wenschelijk wordt eene wijziging in de tusschenaanvraag van geneesmiddelen geacht. Daar de aanvragen bij kwartalen wel grosso modo in voorkomende behoeften kunnen voorzien: maar nimmer naauwkeurig kan worden bepaald, welke geneesmiddelen inzonderheid in den loop der kwartaals kunnen voorkomen, ware het wenschelijk bij datin(?), door het hoofd der geneeskundige dienst zoodanige medicamenten, in de nabijheid, bv. te Meppel mogten worden aangekocht als noodzakelijk zoude worden bevonden, in ontstaan gebrek te voorzien.
Zooals dit thans moet geschieden, verloopen er op zijn minst 8 en meestal 14 dagen, bevorens genoemde tusschenaanvragen ter bestemde plaats kunnen arriveren: terwijl niet zelden bij de aankomst der geneesmiddelen, de bestaande behoefte of reeds is verminderd of geheel is opgehouden.

Aldus naar waarheid opgemaakt, den 14 april 1849, door den Chef der geneeskundige dienst, J.E. Rannefft
Medicina A. Doctor



Opmerking 1: Dit verslag wordt door directeur Van Konijnenburg aan de permanente commissie gezonden bij brief van 16 april 1849 (bij post van 13 juni 1849, inventarisnummer 642) met de begeleidende woorden:

Ik heb de eer UWHoogEdG bij dezen in te zenden het rapport van den chef der geneeskundige dienst over zijn te Veenhuizen gedane voorjaarsinspectie, waaraan ik mij gedraag, met opmerking alleen, dat ik eerlang UWHoogEdG over eenige daarin vermelde aangelegenheden, hoop te onderhouden, naar aanleiding van UWHoogEdG aanschrijving van den 30 maart jl. No.5
De Direkteur der Kolonien,
J. van Konijnenburg

Opmerking 2: De in dit stuk bedoelde plotseling overleden lijderes bij wie een lijkopening gedaan wordt is Wilhelmina Theodora van Veen, geboren 8 Nov 1833, vondelinge uit Amsterdam, aankomst in Veenhuizen 1 juni 1840, overleden 6 April 1849, weesnummer 980 in invnr 1412.

Opmerking 3: Het verzoek van dokter Ranneft in de laatste alinea wordt toegestaan. Bij besluit 26 april 1849 N3, invnr 984, staat de permanente commissie toe 'om in bijzondere gevallen geneesmiddelen in de nabuurschap der Kolonien aantekoopen', al wil ze daarvoor het bestaande reglement niet veranderen.