FRAGMENTEN uit de Feestrede uitgesproken bij gelegenheid van het 25e lustrum van het Natuurkundig Genootschap te Groningen, 1926, door dr. M(enno) Bolt

De feestrede is gehouden op 16 maart 1826 en gaat vooral over het pand waarin het genootschap bijeenkomt, in welk pand vroeger de Bank van Lening gevestigd was. De rede bevindt zich in GrA Tg 2392 invnr 44, maar is ook afgedrukt in Groninger Volksalmanak 1927. Hieronder fragmenten uit de tekst, voorzien van opmerkingen mijnerzijds (cursief), de paginanummers zijn die van de Groninger Volksalmanak. De gedeelten over Etta heb ik niet opgenomen, maar alleen aangegeven waar het vandaan komt.


pagina 44

Het tegenwoordige Concerthuis is oorspronkelijk een patriciërshuis geweest, wij hebben het niet verder kunen nasporen, dan tot 1675, toen bij scheiding van de nalatenschap van Johan Cloot en Catharina Veelkers, het werd toegewezen

pagina 45

aan Gerhardus Cloot. Na den dood van Gerhardus in 1694 kwam het huis aan Ferdinand Ignatius Cloot, die het waarschijnlijk onderhands heeft overgedaan aan zijn zuster Catharina Maria Cloot, ten minste zien wij bij acte van 27 Nov. 1731 deze Catharina het huis verkoopen aan Jacobus Aalders en Mozes Goldsmit.

Het perceel had toen als zwetten, ten noorden Popkenstraat, ten Oosten coopman Cremer en de Stadsgeweldige, ten zuiden de straat en ten westen de mr. Jan Hilbrans.

Die "Stadsgeweldige" verdient eenige toelichting; dit gebouw stond op de plaats waar tegenwoordig de groote openbare school in de Schoolstraat is, en was oorspronkelijk het refugium van het klooster Bloemhof in Wittewierum. Na de secularisatie van de geestelijke goederen werd het in 1664 stadsgevangenis alwaar de gedetineerden wegens B. en R. in bewaring werden gehouden.

Het toezicht was in handen van de Stads Provoost of Kapitein Geweldige, die er ook inwoonde. Deze werd ook wel Pondjer genoemd als zijnde belast met het ijken der gewichten, de ponden; en zij die er in hechtenis waren, werden gezegd bij Pondjer te zitten. Vandaar ook Pondjer- later Popkenstraat.

Dat het gebouw, het tegenwoordige Concerthuis een patriciershuis was blijkt wel uit de bewoners. De Cloots toch waren vermogende katholieken, verwant aan de Heerkensen, waarvan wij Gerhardus Heerkens, hekeldichter en medicus kenen, geboren op het huis Kleinmeer, waar tot voor kort de Burgemeester van Sappemeer woonde en van welken Heerkens hier op het museum een grafsteen voor zijn trouwen hond berust, die hem op zijn reizen eens het leven heette gered te hebben.  Verder waren de Cloots geparenteerd aan de Hondebekes. Velen Uwer zullen zich nog herinneren in de Gelkingestraat, op de plaats war tegenwoordig de Katholieke kerk staat, een huis (in 1888 afgebroken) met in den gevel

pagina 46

een steen, waarop het wapen der Hondebekes, een zwemmende hond: en waaronder het Spaansche opschrift: Dios con nos, una higa para vos d.w.z. God is met ons, een tegenvaller voor U of m.a.w. dan maak jij ons niets.
Van al deze voorname katholieken is weinig bekend, omdat zij geen openbare betrekkingen mochten bekleeden.

Wij keeren nu terug tot den nieuwen eigenaar van ons huis in 1731 en voorzooverre de bewoners inhaerent zijn aan het gebouw meenen wij bij deze een oogenblik te mogen stilstaan.
Jacobus Aalders was winkelier en woonde in het hoekhuis Kremersrijpen en Guldenstraat, waar tegenwoordig Ville de Paris is gevestigd, doch waar sommigen onder U hebben gekend een huis met een potkast (onder de potkast werd wijlen prof. Bolland geboren), waarboven een lakenhandel werd gedreven door gebr. ten Hoorn .

Welke winkelnering Jacobus Aalders daar heeft uitgeoefend hebben wij niet kunnen uitmaken; wel staat vast dat bij den verkoop van gemeld huis worden genoemd toonbank, glazen kasten, etc.

De koopers van het perceel in de Poelestraat hadden in 1731 van B. en R. de concessie voor de leenbank verworven. Die leenbank werd gehouden in het achterste gedeelte van het huis en had den ingang door de poort in de Achter de Muur (van 1733 tot 1754 toen de synagoge in de Kleine Folkingestraat werd gebouwd, hadden de Israëlieten in één der lokalen hunne godsdienstoefeningen).
Aalders verhuisde dus als lombardhouder, met zijn vrouw Swaantien van Bergen, naar de Poelestraat.

In 1738 (moet zijn 1737) overleed zijn vrouw en hij hertrouwde in 1740 met een dochter van een der eerste families hier ter stede. Uit dit huwelijk, dus in dit huis werd een dochter geboren, namens Etta Lubina Johanna, en gedoopt in de Martinikerk 3 mei 1743; zij trouwde op 19-jarigen leeftijd 3 Sept. 1762 met Mr. Christiaan Lodewijk Palm, O.I.-ambtenaar. Intusschen was Jacobus Aalders in 1749 overleden, zijn vrouw

pagina 47

bleef met Goldsmit het bedrijf voortzetten.

Daarna volgen stukjes die zijn overgenomen uit RGP1

Zij wordt gememoreerd als "la jeune et belle Hollandaise, qui jouissait d'une grande réputation de beauté, remarquable par la taille avantageuse." 

Daarna volgt een gedeelte dat is overgenomen van Aulaud, zie hier.

Opmerking bij 'Discours sur l'injustice des loix en faveur des hommes "au dépend" (Etta stond met het Fransch op een slechten voet) des femmes'

pagina 48

Volgt het uit RGP1 overgenomen verhaal over Etta's missie voor minister Lebrun en een vertaling van de brief van Deforgues:

'Uw aanbod om U nuttig te maken bepaalt zich tot een goeden wil zonder effect. Overtuigd van de onmogelijkheid, waarin U zich bevindt om de zending te vervullen die gij op U hebt genomen, moet ik U verzoeken mij voortaan niet meer lastig te vallen met bulletins.'

Zoals bovengezegd zette de wed. Aalders het exploiteeren der Leenbank met de erfgenamen van Goldsmit voort. De zaak liep echter niet best; wij zien hen leening op leening sluiten en in 1766 zat de boel vast. Den 15 Nov. werd alles gerechtelijk verkocht; kooper werd Cornelis Poelman voor de som van f 6220.
Deze deed het huis reeds in 1770 weer over aan Renzo Groenman, dien wij kennen in 1757 als kastelein in de "Zwarte Arend" op de Nieuwe Weg. Vermoedelijk dateert van dien tijd het exploiteeren van het Concerthuis als herberg met het verhuren van localiteiten voor verschillende doeleinden.
Groenman verkocht het huis in 1776 aan J. P. Riedel voor f 9300. Riedel kon het niet bolwerken, want reeds in 1778 werd het perceel door den

pagina 49

hypotheekhouder Sloet van twee Nederhuizen overgedragen aan een combinatie bestaannde uit de H.H. H.G. van Bulderen, J. Hora Sicama, S. Trip voor hem zelf en als gemachtigde voor 6 andere heeren. Deze combinatie hield het huis tot 1810, toen het overging in handen van...

De rest heb ik niet overgenomen.


Je bent hier: OpeningBronnen → Bolt